Ulga na dziecko bez ślubu – jak rozliczyć się z fiskusem?

Tak. Ulga na dziecko bez ślubu przysługuje, ponieważ prawo do odliczenia zależy przede wszystkim od faktycznego wykonywania władzy rodzicielskiej, a nie od stanu cywilnego. Konkubinat, rozwód ani samotne rodzicielstwo same w sobie nie wykluczają ulgi. Przy jednym dziecku trzeba jednak sprawdzić limit dochodów, który dla osoby niepozostającej w związku małżeńskim wynosi 56 000 zł rocznie.

Jakie warunki trzeba spełnić?

Podstawą ulgi jest faktyczne wykonywanie władzy rodzicielskiej. Oznacza to realne zajmowanie się dzieckiem, jego wychowanie i sprawowanie nad nim pieczy. Sama formalna władza rodzicielska nie zawsze wystarczy. Fiskus może badać, czy rodzic rzeczywiście uczestniczy w życiu dziecka.

Ulga dotyczy przede wszystkim dziecka małoletniego. Można ją także rozliczyć na pełnoletnie dziecko uczące się do ukończenia 25. roku życia, jeżeli spełnia ono ustawowe warunki dotyczące nauki i dochodów. W przypadku dziecka z niepełnosprawnością przepisy przewidują szczególne zasady.

Najważniejsze warunki to:

• Faktyczne wykonywanie władzy rodzicielskiej – opieka, wychowanie i dbałość o sprawy dziecka.
• Spełnienie kryterium wieku lub statusu dziecka – dziecko małoletnie, uczące się do 25. roku życia albo uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego lub renty socjalnej.
• Uzyskiwanie dochodów opodatkowanych według skali podatkowej – na przykład z umowy o pracę, zlecenia lub o dzieło.
• Uwzględnienie miejsca zamieszkania dziecka – ma ono znaczenie szczególnie wtedy, gdy rodzice żyją osobno i nie ustalili podziału ulgi.

Samo płacenie alimentów, sporadyczne kontakty z dzieckiem albo posiadanie formalnych uprawnień bez faktycznej opieki nie przesądza o prawie do odliczenia. W razie sporu przydatne mogą być dokumenty potwierdzające udział w wychowaniu dziecka.

Jaki limit dochodów obowiązuje przy jednym dziecku?

Limit dochodów rodziców dotyczy tylko sytuacji, w której ulga przysługuje na jedno dziecko. Dla osoby niepozostającej w związku małżeńskim wynosi on 56 000 zł rocznie. Nie jest to kwota wynagrodzenia brutto ani dochód „na rękę”. Przy obliczeniach uwzględnia się odpowiednio dochody pomniejszone o koszty uzyskania przychodów i składki na ubezpieczenia społeczne.

Jeżeli rodzic pozostawał w małżeństwie tylko przez część roku, co do zasady stosuje się limit 56 000 zł właściwy dla osoby niepozostającej w związku małżeńskim. Przy dwojgu lub większej liczbie dzieci spełniających warunki ulgi limit dochodów rodziców nie obowiązuje. Wyjątkiem jest także sytuacja, gdy jedyne dziecko spełnia ustawowe warunki dotyczące niepełnosprawności.

Jak podzielić ulgę z drugim rodzicem?

Ulga na dziecko przysługuje łącznie obojgu rodzicom, którzy mają do niej prawo. Nie można jednak odliczyć jej podwójnie. Łączna kwota wykazana przez oboje rodziców nie może przekroczyć limitu ulgi na dane dziecko.

Rodzice mogą ustalić między sobą dowolny podział:

• Podział po połowie – każde z rodziców odlicza 50% ulgi.
• Podział w innej proporcji – na przykład jeden rodzic odlicza 20%, a drugi 80%.
• Całość u jednego rodzica – jeśli rodzice tak uzgodnią, jeden z nich wykazuje 100% ulgi.
• Podział według faktycznej opieki – przy pieczy sprawowanej osobno rodzice mogą rozliczać ulgę za okresy, w których rzeczywiście wykonywali władzę rodzicielską.

Brak porozumienia zmienia zasady. Jeżeli dziecko mieszka z obojgiem rodziców albo rodzice sprawują nad nim pieczę naprzemienną, każde z nich odlicza 50% ulgi. Jeżeli dziecko ma miejsce zamieszkania tylko u jednego rodzica, a drugi rodzic nie uzgodnił z nim podziału, całość ulgi przypada rodzicowi, z którym dziecko mieszka.

To, że rodzic płaci alimenty, nie daje automatycznie prawa do odliczenia. Przy rozdzielnym wykonywaniu opieki znaczenie ma rzeczywiste sprawowanie pieczy, a nie wyłącznie transfer pieniędzy.

Rodzice mogą ustalić dowolną proporcję, ale nie mogą łącznie odliczyć więcej niż wynosi ulga przysługująca na dziecko.

Jak rozliczyć ulgę w PIT?

Ulgę wykazuje się w zeznaniu PIT-37 albo PIT-36 oraz w załączniku PIT/O. Twój e-PIT może podpowiedzieć dane, ale w przypadku rodziców niebędących małżeństwem nie należy przyjmować propozycji systemu bez sprawdzenia.

1. Ustal, czy faktycznie wykonywałeś władzę rodzicielską i czy dziecko spełnia warunki do ulgi.
2. Sprawdź limit dochodów, jeśli ulga dotyczy jednego dziecka.
3. Uzgodnij z drugim rodzicem proporcję odliczenia albo zastosuj zasady obowiązujące przy braku porozumienia.
4. Wpisz ulgę w PIT i załączniku PIT/O, podając między innymi liczbę dzieci oraz ich numery PESEL.
5. Zweryfikuj, czy niewykorzystana część ulgi może zostać objęta dodatkowym zwrotem.

Uwaga ekspercka: Twój e-PIT nie zawsze ma pełne informacje o sytuacji rodzinnej, miejscu zamieszkania dziecka ani ustaleniach między rodzicami. Sprawdź ręcznie kwotę ulgi, zwłaszcza gdy rodzice składają osobne zeznania, dziecko mieszka tylko z jednym z nich albo w ciągu roku zmieniła się sytuacja opiekuńcza.

Jeżeli podatek jest niższy niż przysługująca ulga, niewykorzystana część może zostać wypłacona jako dodatkowy zwrot. Jego wysokość jest ograniczona między innymi kwotą zapłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Dokumentów zwykle nie dołącza się do zeznania, ale trzeba je zachować na wypadek wezwania urzędu:

• odpis aktu urodzenia dziecka,
• dokumenty potwierdzające naukę pełnoletniego dziecka,
• orzeczenie sądu lub inne dokumenty dotyczące opieki, jeśli rodzice sprawują ją osobno,
• orzeczenie o niepełnosprawności albo decyzję rentową, jeśli korzystasz z wyjątku od limitu dochodów.

Brak ślubu nie odbiera prawa do ulgi. Najpierw sprawdź faktyczną opiekę nad dzieckiem i limit dochodów, a następnie ustal z drugim rodzicem, kto i w jakiej części wykazuje odliczenie. Gdy porozumienia nie ma, decydują miejsce zamieszkania dziecka oraz rzeczywisty sposób sprawowania pieczy.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. W przypadku sporu między rodzicami, nietypowej sytuacji rodzinnej lub postępowania przed urzędem skarbowym warto skonsultować rozliczenie z doradcą podatkowym.