Ubezpieczenie zdrowotne trwa tak długo, jak długo pobierasz zasiłek macierzyński – nawet wtedy, gdy umowa o pracę ustała. Z chwilą zakończenia wypłaty zasiłku wygasa jednak ten tytuł do ubezpieczenia i trzeba zadbać o kolejne zgłoszenie, na przykład przez urząd pracy albo współmałżonka.
Ubezpieczenie zdrowotne podczas pobierania zasiłku
Ustanie zatrudnienia nie pozbawia automatycznie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, jeżeli nadal pobierasz zasiłek macierzyński. Sam zasiłek jest w tym okresie odrębnym tytułem do ubezpieczenia zdrowotnego. Ochrona obejmuje więc osobę, której umowa o pracę rozwiązała się w trakcie pobierania świadczenia.
W praktyce oznacza to, że nie musisz ponownie zgłaszać się do ubezpieczenia zdrowotnego tylko dlatego, że stosunek pracy ustał. ZUS ustala prawo do zasiłku i wypłaca go po przekazaniu wymaganej dokumentacji przez pracodawcę. Decydująca jest data zakończenia pobierania zasiłku, a nie sama data rozwiązania umowy.
Co dzieje się po zakończeniu zasiłku macierzyńskiego?
Z dniem, w którym kończy się prawo do zasiłku macierzyńskiego, wygasa również tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego związany z pobieraniem tego świadczenia. Nie powstaje on automatycznie na kolejny okres i nie należy zakładać, że samo wcześniejsze zatrudnienie nadal zapewnia dostęp do publicznej opieki zdrowotnej.
Trzeba odróżnić tę sytuację od 30-dniowego okresu ochronnego, który co do zasady przysługuje po ustaniu zatrudnienia. Jeżeli w tym czasie pobierasz zasiłek macierzyński, podstawą prawa do świadczeń jest właśnie zasiłek. Po jego zakończeniu nie można automatycznie doliczać kolejnych dni ochrony do okresu pobierania świadczenia.
| Sytuacja | Status ubezpieczenia | Uwagi |
|---|---|---|
| Pobieranie zasiłku macierzyńskiego po ustaniu pracy | Prawo do świadczeń zdrowotnych trwa | Zasiłek macierzyński stanowi tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego. |
| Zakończenie wypłaty zasiłku | Dotychczasowy tytuł wygasa | Trzeba uzyskać nowe zgłoszenie lub inny tytuł do ubezpieczenia. |
| Ustanie zatrudnienia bez dalszego zasiłku | Zwykle działa 30-dniowy okres ochronny | Okres ten dotyczy ustania stosunku pracy i nie zastępuje nowego tytułu ubezpieczenia. |
Jak zachować ubezpieczenie po zakończeniu zasiłku?
Nie czekaj do wizyty u lekarza, aby sprawdzić swój status. Nowy tytuł do ubezpieczenia powinien wynikać z konkretnego zgłoszenia albo sytuacji przewidzianej w przepisach. Najczęściej wchodzą w grę dwie ścieżki:
- Rejestracja w urzędzie pracy – osoba bezrobotna podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu od dnia rejestracji, niezależnie od tego, czy ma prawo do zasiłku dla bezrobotnych.
- Zgłoszenie przez współmałżonka – jeżeli małżonek podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, może zgłosić członka rodziny, o ile spełnione są warunki ustawowe.
- Podjęcie zatrudnienia lub działalności – nowe zatrudnienie albo inna aktywność objęta ubezpieczeniem może stworzyć kolejny tytuł.
- Sprawdzenie szczególnego statusu – w niektórych przypadkach prawo do świadczeń wynika z nauki, pobierania innego świadczenia albo przepisów dotyczących członków rodziny.
Przed zakończeniem wypłaty zasiłku sprawdź w dokumentach i w ZUS następujące informacje:
- datę ostatniego dnia, za który przysługuje zasiłek macierzyński;
- czy ZUS przekazał pouczenie o skutkach zakończenia wypłaty świadczenia;
- czy możesz zostać zgłoszona do ubezpieczenia przez współmałżonka;
- jakie dokumenty będą potrzebne do rejestracji w urzędzie pracy.
Informację o potwierdzeniu prawa do świadczeń możesz też zweryfikować w placówce medycznej, ZUS albo Narodowym Funduszu Zdrowia. Jeżeli dane w systemie są nieaktualne, poproś o wyjaśnienie, jaki tytuł ubezpieczenia został zgłoszony i od jakiej daty.
Znaczenie pouczeń ZUS i orzecznictwa Sądu Najwyższego
ZUS powinien przekazywać ubezpieczonym rzetelne informacje o terminach i skutkach zakończenia pobierania świadczeń. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy po zasiłku trzeba ponownie zgłosić się do określonego ubezpieczenia lub wykonać formalność w krótkim terminie.
W sprawie Dominiki B. Sąd Najwyższy rozpatrywał sytuację kobiety prowadzącej działalność gospodarczą, która po zakończeniu zasiłku macierzyńskiego chciała kontynuować ubezpieczenie. Sprawa zakończyła się wyrokiem z 22 stycznia 2020 r., sygn. I UK 311/18. Znaczenie miał brak prawidłowego pouczenia o terminie zgłoszenia. Sąd wskazał, że w określonych okolicznościach błąd lub brak informacji ze strony ZUS może wpływać na ocenę czynności dokonanych przez ubezpieczoną i możliwość przywrócenia terminu.
Nie oznacza to jednak, że po każdym przeoczeniu termin zostanie przywrócony. Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i błędów proceduralnych organu. Jeżeli ZUS odmówi uznania prawa albo zakwestionuje termin zgłoszenia, zachowaj decyzję, korespondencję i wszystkie pouczenia, a następnie skonsultuj sprawę z ZUS lub prawnikiem.
Najważniejszy termin to ostatni dzień pobierania zasiłku macierzyńskiego. Wcześniej ustal, jaki kolejny tytuł zapewni Ci ubezpieczenie zdrowotne, aby nie opierać się na założeniu, że ochrona przedłuży się automatycznie.
Artykuł nie stanowi porady prawnej i ma charakter wyłącznie informacyjny. Przepisy oraz praktyka ZUS mogą się zmieniać, dlatego w indywidualnej sprawie należy potwierdzić status ubezpieczenia w ZUS lub Narodowym Funduszu Zdrowia.
