Data wydania orzeczenia o niepełnosprawności nie zawsze wyznacza początek prawa do ulgi rehabilitacyjnej. Decydujące znaczenie ma to, czy niepełnosprawność istniała w chwili poniesienia wydatku, a przede wszystkim – jaka data jej powstania została wskazana w orzeczeniu.
Czy orzeczenie wydane w trakcie roku pozbawia ulgi?
Nie. Przepisy nie wymagają, aby podatnik posiadał orzeczenie o niepełnosprawności przez cały rok podatkowy. Jeżeli dokument został wydany w trakcie roku, można rozliczyć wydatki poniesione w tym roku, o ile spełniają pozostałe warunki ulgi rehabilitacyjnej.
Istotne jest rozróżnienie dwóch dat. Data wydania orzeczenia wskazuje, kiedy dokument został formalnie sporządzony. Data powstania niepełnosprawności określa natomiast, od kiedy – zgodnie z treścią orzeczenia – stan ten istniał. To właśnie druga data może otworzyć drogę do odliczenia wydatków poniesionych przed wydaniem dokumentu.
W praktyce oznacza to, że wydatek poniesiony przed uzyskaniem orzeczenia nie jest automatycznie wyłączony z ulgi. Można go uwzględnić, jeśli z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istniała już w dniu poniesienia kosztu. Sam fakt wcześniejszej diagnozy lub leczenia nie zawsze wystarczy, zwłaszcza gdy dokument nie pozwala ustalić początku niepełnosprawności.
Dlaczego data powstania niepełnosprawności jest tak ważna?
Ulga rehabilitacyjna wynika z art. 26 ustawy o PIT i dotyczy wydatków poniesionych na cele rehabilitacyjne lub ułatwienie wykonywania czynności życiowych. Warunek posiadania dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność ocenia się w związku z osobą, której wydatek dotyczy, oraz z okresem poniesienia kosztu.
Najbezpieczniejsza sytuacja występuje wtedy, gdy orzeczenie wskazuje wcześniejszą datę powstania niepełnosprawności. W takim przypadku można wykazać wydatki poniesione od tej daty, nawet jeśli sam dokument wydano później. Nie oznacza to jednak prawa do rozliczenia kosztów poniesionych przed datą wskazaną w orzeczeniu.
| Zapis w orzeczeniu | Możliwość odliczenia przed datą wydania | Ryzyko sporu z fiskusem |
| Wskazano konkretną wcześniejszą datę powstania niepełnosprawności | Co do zasady możliwe od daty wskazanej w dokumencie, jeżeli wydatek spełnia pozostałe warunki ulgi | Niskie, choć urząd może badać rodzaj i faktyczne poniesienie wydatku |
| Orzeczenie nie określa daty powstania niepełnosprawności | Odliczenie wydatków sprzed wydania dokumentu jest niepewne | Wysokie, ponieważ organ może uznać, że nie da się potwierdzić niepełnosprawności w dniu wydatku |
| Wydatek poniesiono przed datą powstania niepełnosprawności wskazaną w orzeczeniu | Brak podstaw do odliczenia tego kosztu w ramach ulgi | Wysokie |
Problem braku daty jest widoczny w interpretacji indywidualnej KIS nr 0115-KDIT2-2.4011.80.2019.1.MM. Podatnik poniósł wydatek na turnus rehabilitacyjny w lutym 2018 roku, a orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności otrzymał w lipcu. Ponieważ w orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, organ odmówił odliczenia kosztu poniesionego przed wydaniem dokumentu.
Inne stanowisko przedstawiono w interpretacji KIS nr 0111-KDSB2-1.4011.58.2023.2.AM. Dotyczyła ona wydatków ponoszonych przez matkę na córkę z autyzmem. Skoro orzeczenie wskazywało, że niepełnosprawność datuje się od wczesnego dzieciństwa, podatniczka mogła rozważyć korekty zeznań za wcześniejsze lata.
Największe znaczenie ma nie to, kiedy odebrano orzeczenie, lecz czy dokument potwierdza istnienie niepełnosprawności w dniu poniesienia konkretnego wydatku.
Co zrobić, gdy w orzeczeniu nie ma daty powstania niepełnosprawności?
Brak daty nie przekreśla każdej możliwości działania, ale zwiększa ryzyko zakwestionowania odliczenia. Organy podatkowe mogą przyjąć, że przed wydaniem orzeczenia podatnik nie miał formalnie potwierdzonego statusu osoby niepełnosprawnej. W podobnych sprawach podatnik powinien zgromadzić argumenty pokazujące, że niepełnosprawność istniała już w okresie ponoszenia kosztów.
W takiej sytuacji można rozważyć następujące działania:
- Odwołanie od orzeczenia – jeżeli przepisy proceduralne i termin na wniesienie środka odwoławczego nadal na to pozwalają, można domagać się uzupełnienia lub zmiany rozstrzygnięcia w zakresie daty powstania niepełnosprawności.
- Zebranie dokumentacji medycznej – historia choroby, wyniki badań, zalecenia lekarskie i dokumenty dotyczące leczenia mogą pomóc wykazać stan zdrowia w okresie poniesienia wydatku.
- Wykazanie związku wydatku z niepełnosprawnością – przydatne mogą być zalecenia lekarza dotyczące rehabilitacji, turnusu lub konkretnego rodzaju terapii.
- Sprawdzenie orzecznictwa sądów administracyjnych – w sporze z organem można argumentować, że decydujące powinno być istnienie niepełnosprawności w chwili wydatku, a nie wyłącznie data formalnego dokumentu.
- Wystąpienie o interpretację indywidualną – przed złożeniem korekty można opisać własny stan faktyczny i zapytać Krajową Informację Skarbową o sposób zastosowania przepisów.
Stanowisko sądów administracyjnych nie zawsze pokrywa się z praktyką organów podatkowych. WSA w Poznaniu w wyroku o sygn. I SA/Po 865/12 wskazywał, że znaczenie ma potwierdzenie, iż niepełnosprawność istniała w okresie poniesienia wydatku. Nie daje to jednak automatycznej gwarancji uznania odliczenia przez urząd skarbowy. W razie sporu konieczne może być przedstawienie dodatkowych dowodów albo zaskarżenie rozstrzygnięcia.
Jak skorygować PIT za lata ubiegłe?
Jeżeli później uzyskane orzeczenie wskazuje wcześniejszą datę powstania niepełnosprawności, podatnik może sprawdzić, czy przysługuje mu korekta wcześniejszych zeznań. Trzeba przy tym uwzględnić ogólny termin przedawnienia zobowiązania podatkowego. W praktyce korekta może dotyczyć zeznań obejmujących pięć lat wstecz, licząc zgodnie z zasadami wynikającymi z Ordynacji podatkowej.
Przed złożeniem dokumentów należy sprawdzić, czy każdy wydatek został poniesiony po dacie powstania niepełnosprawności wskazanej w orzeczeniu oraz czy mieści się w ustawowym katalogu wydatków rehabilitacyjnych. Korekta nie służy do rozliczenia kosztów poniesionych przed tą datą.
Procedura wygląda następująco:
- Ustal, za które lata nie upłynął jeszcze termin pozwalający na złożenie korekty.
- Porównaj datę powstania niepełnosprawności z datami poszczególnych wydatków.
- Przygotuj korektę właściwego zeznania PIT, uwzględniając tylko wydatki spełniające warunki ulgi.
- Dołącz załącznik PIT/O i wykaż w nim odliczenie rehabilitacyjne za dany rok.
- Zachowaj dokumenty potwierdzające orzeczenie, datę powstania niepełnosprawności oraz poniesienie wydatków na wypadek pytań organu podatkowego.
Jeżeli urząd odmówi odliczenia kosztów sprzed daty wydania orzeczenia, trzeba sprawdzić, czy odmowa wynika wyłącznie z braku daty powstania niepełnosprawności, czy także z innych przyczyn. W zależności od etapu sprawy możliwe jest złożenie wyjaśnień, odwołania albo skargi do sądu administracyjnego.
Co zrobić przed rozliczeniem ulgi?
Każda sprawa zależy od treści orzeczenia, rodzaju wydatku i dowodów potwierdzających stan zdrowia w konkretnym okresie. Przy wątpliwościach warto wystąpić o indywidualną interpretację podatkową, szczególnie gdy planowana korekta obejmuje kilka lat albo wydatki poniesiono długo przed wydaniem dokumentu. Pozwala to wcześniej poznać stanowisko organu, choć interpretacja nie zastępuje analizy samego orzeczenia i dokumentacji medycznej.
Najbezpieczniej przyjąć, że data wydania orzeczenia nie jest jedynym wyznacznikiem prawa do ulgi. Decydujące znaczenie ma potwierdzona data powstania niepełnosprawności oraz wykazanie, że konkretny wydatek poniesiono już w okresie jej istnienia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej ani prawnej. W przypadku sporu z organem podatkowym lub planowanej korekty za kilka lat warto skonsultować sprawę z doradcą podatkowym albo wystąpić o indywidualną interpretację podatkową.
