Ulga dla klasy średniej obowiązywała tylko w 2022 roku i została zlikwidowana od 1 lipca 2022 r. Wniosek o jej niestosowanie miał ograniczać ryzyko dopłaty w zeznaniu rocznym, gdy dochody podatnika w ciągu roku mogły wyjść poza ustawowe limity. Osoby rozliczające PIT za 2022 r. zostały jednak zabezpieczone mechanizmem podatku hipotetycznego.
Ulga dla klasy średniej – rozwiązanie tylko z 2022 roku
Preferencję wprowadzono w ramach Polskiego Ładu 1.0. Miała częściowo rekompensować pracownikom i przedsiębiorcom rozliczającym działalność według skali podatkowej skutki zmian dotyczących składki zdrowotnej. W przypadku pracowników zatrudnionych na umowie o pracę ulga była co do zasady uwzględniana przez płatnika automatycznie, przy wynagrodzeniu mieszczącym się w określonych przedziałach.
W praktyce miesięczne naliczanie ulgi mogło być ryzykowne. Prawo do preferencji zależało bowiem od przychodów osiągniętych w całym roku. Premia, nagroda, podwyżka, zmiana zatrudnienia albo dłuższa nieobecność mogły sprawić, że roczny przychód ostatecznie nie mieścił się w ustawowych widełkach. Wtedy ulga pobrana przy obliczaniu zaliczek nie przysługiwała w pełnej wysokości albo nie przysługiwała wcale.
Dlaczego składano wniosek o niestosowanie ulgi?
Wniosek o niestosowanie ulgi był dobrowolnym rozwiązaniem dla osoby, która nie miała pewności, jak ukształtują się jej dochody w całym 2022 roku. Rezygnacja z pomniejszania miesięcznych zaliczek oznaczała niższe wynagrodzenie netto w trakcie roku, ale ograniczała ryzyko jednorazowej dopłaty przy rozliczeniu rocznym.
Szczególnej uwagi wymagały sytuacje, w których wysokość przychodu mogła się zmieniać:
- otrzymanie premii, nagrody, trzynastego wynagrodzenia albo wynagrodzenia za nadgodziny,
- podwyżka lub dodatkowe świadczenia opodatkowane jako przychód ze stosunku pracy,
- zmiana pracy, formy zatrudnienia albo wysokości wynagrodzenia,
- dłuższa choroba, zasiłek chorobowy lub macierzyński, które mogły zmienić strukturę rocznych przychodów.
| Cecha | Automatyczne stosowanie | Wniosek o niestosowanie |
|---|---|---|
| Ryzyko dopłaty przy zmiennych dochodach | Wyższe, ponieważ ulga była pobierana w zaliczkach przed poznaniem rocznego przychodu | Niższe, ponieważ podatek był pobierany bez miesięcznego pomniejszenia o ulgę |
| Wpływ na miesięczne netto | Wyższe wynagrodzenie wypłacane w trakcie roku | Niższe wynagrodzenie bieżące, ale mniejsze ryzyko dużej dopłaty |
| Rozliczenie w PIT rocznym | Możliwa dopłata, jeżeli warunki ulgi nie zostały spełnione w skali roku | Możliwe zastosowanie ulgi w zeznaniu rocznym, jeśli roczne warunki były spełnione |
Samo złożenie wniosku nie pozbawiało podatnika prawa do rozliczenia ulgi w zeznaniu rocznym. Jeżeli przychody za cały rok mieściły się w wymaganym przedziale, preferencja mogła zostać uwzględniona dopiero w rozliczeniu rocznym. Wniosek dotyczył więc sposobu pobierania zaliczek, a nie definitywnej rezygnacji z prawa do ulgi.
Co zmienił Polski Ład 2.0?
Polski Ład 2.0 zlikwidował ulgę dla klasy średniej od 1 lipca 2022 r. Pracodawcy przestali stosować ją przy obliczaniu zaliczek, a uchylonej preferencji nie należało rozliczać w zeznaniu rocznym za 2022 r. Sama likwidacja w trakcie roku wywołała jednak obawy, że osoby, którym wcześniej naliczano ulgę, będą musiały zwrócić uzyskane korzyści.
Wprowadzono więc mechanizm podatku hipotetycznego. Urząd skarbowy porównywał podatek wynikający z rozliczenia na nowych zasadach z podatkiem, który podatnik zapłaciłby przy zastosowaniu wcześniejszych przepisów, obejmujących także ulgę dla klasy średniej.
Jeżeli podatek obliczony według obowiązujących zasad był wyższy od podatku hipotetycznego, różnica podlegała zwrotowi. Mechanizm miał zabezpieczyć podatnika przed pogorszeniem sytuacji wyłącznie dlatego, że przepisy zmieniono w trakcie roku.
Najważniejsze zasady tego rozwiązania były następujące:
- urząd skarbowy obliczał podatek hipotetyczny z urzędu,
- podatnik nie musiał składać dodatkowego wniosku, aby urząd wykonał porównanie,
- informacja o różnicy podlegającej zwrotowi miała zostać przekazana w terminie 21 dni od złożenia zeznania,
- zwrot różnicy następował w trybie bezdecyzyjnym, jeżeli porównanie potwierdziło, że podatnik zapłacił więcej.
Co oznaczało to dla rozliczenia rocznego?
Brak wniosku o niestosowanie ulgi nie oznaczał automatycznie trwałej straty. W 2022 roku miesięczne zaliczki mogły być obliczane z uwzględnieniem preferencji, a po zmianie przepisów pracodawca musiał zaprzestać jej stosowania. Następnie w rozliczeniu rocznym oceniano sytuację podatnika z uwzględnieniem mechanizmu podatku hipotetycznego.
Dlatego obawa przed samą likwidacją ulgi nie powinna prowadzić do wniosku, że każdy podatnik musiał dopłacić wcześniej zastosowaną preferencję. Ostateczny rezultat zależał od indywidualnych danych zawartych w zeznaniu, ale przepisy przewidywały ochronę przed pogorszeniem rozliczenia spowodowanym zmianą zasad w trakcie roku.
Obecnie nie składa się wniosku o niestosowanie ulgi dla klasy średniej, ponieważ ta preferencja nie obowiązuje. Pytanie o taki wniosek ma znaczenie historyczne, przede wszystkim przy analizie rozliczenia PIT za 2022 rok. Podatek hipotetyczny pełnił funkcję zabezpieczenia, a brak rezygnacji z ulgi w trakcie tamtego roku nie oznaczał sam w sobie utraty pieniędzy.
