Od 1 października 2024 r. Rodzinny kapitał opiekuńczy został zastąpiony świadczeniem „aktywnie w domu” z programu Aktywny Rodzic. Nowych wniosków o RKO nie można już składać. Poniższa instrukcja ma charakter archiwalny i pokazuje, jak wyglądała procedura.
Czy program RKO nadal funkcjonuje?
Nie. Rodzinny kapitał opiekuńczy zakończył się 1 października 2024 r. Do tego czasu wnioski składano wyłącznie elektronicznie, a za obsługę świadczenia odpowiadał ZUS. Podstawowym narzędziem był profil na Platformie Usług Elektronicznych ZUS.
Kto mógł otrzymać świadczenie?
RKO przysługiwał na drugie i każde kolejne dziecko w rodzinie, które znajdowało się między 12. a 35. miesiącem życia. Dziecko musiało wspólnie mieszkać z osobą składającą wniosek i pozostawać na jej utrzymaniu. Najważniejsze warunki obejmowały:
- drugie lub kolejne dziecko w rodzinie
- wiek dziecka od ukończenia 12. miesiąca do końca miesiąca, w którym kończyło 35. miesiąc życia
- wspólne zamieszkanie z dzieckiem i jego utrzymywanie
- wskazanie we wniosku pierwszego dziecka w rodzinie, czyli najstarszego dziecka, niezależnie od jego wieku
Wniosek składał rodzic albo osoba, która przyjęła dziecko na wychowanie i wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o jego przysposobienie. W przypadku opieki naprzemiennej, ustanowionej przez sąd, świadczenie mogło być podzielone między oboje rodziców.
Jak wyglądało składanie wniosku krok po kroku?
Wniosek o RKO można było złożyć tylko przez internet. Rodzice posiadający numer PESEL mogli korzystać z PUE ZUS, portalu Emp@tia albo bankowości elektronicznej. Osoby w innych sytuacjach, w tym rodzice adopcyjni, powinny korzystać z PUE ZUS.
| Kanał | Dla kogo | Uwagi techniczne |
|---|---|---|
| PUE ZUS | Dla rodziców i opiekunów składających oba rodzaje wniosków | Wymaga profilu PUE ZUS. Zapewnia dostęp do korespondencji, statusu sprawy i decyzji. |
| Emp@tia | Dla rodziców posiadających numer PESEL | Po wysłaniu wniosku informacje o sprawie były dostępne na PUE ZUS. |
| Bankowość elektroniczna | Dla rodziców posiadających numer PESEL, jeśli bank obsługiwał tę usługę | Bank przekazywał wniosek do ZUS, ale nie decydował o przyznaniu świadczenia. |
Procedura obejmowała następujące czynności:
- Wybierz kanał składania – najpełniejszą obsługę zapewniał profil PUE ZUS. Przez bank lub portal Emp@tia można było złożyć przede wszystkim wniosek RKO-R.
- Zaloguj się do systemu – korzystano z danych logowania do PUE ZUS, bankowości elektronicznej albo portalu Emp@tia. Jeżeli wnioskodawca nie miał profilu PUE ZUS, ZUS mógł założyć go na podstawie danych z wniosku.
- Wybierz właściwy formularz – RKO-R był przeznaczony dla rodziców. RKO-O składała osoba, która przyjęła dziecko na wychowanie i rozpoczęła postępowanie adopcyjne.
- Wpisz dane rodziny i dziecka – należało podać dane dziecka, na które przysługiwało świadczenie, oraz dane pierwszego, najstarszego dziecka w rodzinie. We wniosku wskazywano także sposób wypłaty: 500 zł przez 24 miesiące albo 1000 zł przez 12 miesięcy.
- Dodaj wymagane załączniki – dokumenty dołączano w formie elektronicznej, jeśli sytuacja rodziny wymagała ich przedstawienia.
- Wyślij wniosek i zachowaj UPO – po prawidłowym przekazaniu dokumentu należało pobrać lub zachować Urzędowe Poświadczenie Odbioru. Samo UPO potwierdzało przyjęcie wniosku do rozpatrzenia, ale nie gwarantowało przyznania świadczenia.
Wniosek RKO-R dotyczył rodzica dziecka. Formularz RKO-O nie był zamiennikiem RKO-R, lecz dokumentem dla osoby, która przyjęła dziecko na wychowanie w związku z postępowaniem adopcyjnym. Pomylenie tych formularzy mogło spowodować konieczność poprawienia wniosku.
Jakie dokumenty trzeba było dołączyć?
Zakres załączników zależał od sytuacji rodziny. Najczęściej wymagane były:
- zaświadczenie sądu opiekuńczego lub ośrodka adopcyjnego o prowadzonym postępowaniu adopcyjnym, wraz z datą wystąpienia do sądu
- oświadczenie o dacie przyjęcia dziecka na wychowanie
- orzeczenie sądu o ustanowieniu opieki naprzemiennej
- decyzja albo zaświadczenie dyrektora szkoły o odroczeniu obowiązku szkolnego
- dokument potwierdzający charakter pobytu cudzoziemca w Polsce, na przykład karta pobytu
Wniosek należało złożyć w terminie przewidzianym dla danego wieku dziecka. Rodzic mógł zrobić to od miesiąca, w którym dziecko kończyło 9. miesiąc, do końca miesiąca, w którym kończyło 13. miesiąc. Spóźnienie mogło zmniejszyć łączną kwotę świadczenia o 500 zł za każdy miniony miesiąc.
Co działo się po wysłaniu wniosku?
ZUS weryfikował wniosek i dokumenty. Maksymalny termin rozpatrzenia wynosił do dwóch miesięcy od złożenia kompletnego wniosku. Przyznanie świadczenia nie wymagało wydania decyzji. Informacja pojawiała się na profilu PUE ZUS i była przekazywana także na wskazany adres e-mail.
Jeżeli formularz wymagał poprawy, ZUS wzywał do jej dokonania, zwykle w terminie 14 dni. Brak wymaganych dokumentów mógł skutkować wezwaniem do ich uzupełnienia w terminie od 14 do 30 dni. Korespondencję należało sprawdzać na PUE ZUS, nawet gdy wniosek został wysłany przez bank lub portal Emp@tia.
Od decyzji odmownej można było odwołać się do Prezesa ZUS w ciągu 14 dni od jej doręczenia. Od decyzji Prezesa ZUS przysługiwała skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 30 dni.
W praktyce najważniejsze były trzy elementy archiwalnej procedury: wybór właściwego formularza, dołączenie dokumentów dotyczących szczególnej sytuacji rodziny oraz zachowanie UPO i monitorowanie profilu PUE ZUS.
