Aby zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego, najpierw złóż wniosek i zawrzyj umowę we właściwym oddziale NFZ, a następnie w ciągu 7 dni przekaż do ZUS druk ZUS ZZA. Umowa nie działa wstecz.
Kto może ubezpieczyć się dobrowolnie?
Z dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego może skorzystać osoba, która mieszka w Polsce, nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu i nie ma prawa do świadczeń z innego tytułu. Nie może też być objęta systemem ubezpieczenia zdrowotnego w państwie UE lub EFTA.
Sprawę załatwia się w dwóch instytucjach. NFZ zawiera z ubezpieczonym umowę, natomiast ZUS przyjmuje zgłoszenie do ubezpieczenia i obsługuje rozliczenia składek.
Jak zgłosić się do ubezpieczenia zdrowotnego krok po kroku?
Postępuj w następującej kolejności:
- Złóż wniosek w NFZ – wybierz oddział wojewódzki NFZ lub delegaturę właściwą dla miejsca zamieszkania i przekaż wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym.
- Podpisz umowę z NFZ – po rozpatrzeniu wniosku podpisujesz dwa egzemplarze umowy.
- Opłać opłatę dodatkową, jeśli jest wymagana – dotyczy to przerwy w ubezpieczeniu trwającej nieprzerwanie dłużej niż 3 miesiące. Opłatę należy wnieść przed podpisaniem umowy.
- Zgłoś się do ZUS – w ciągu 7 dni od podpisania umowy złóż w oddziale lub inspektoracie ZUS druk ZUS ZZA. Jeśli zgłaszasz rodzinę, dołącz także ZUS ZCNA.
Umowa nie może obejmować okresu wcześniejszego. Prawo do świadczeń powstaje od dnia wskazanego w umowie, nie wcześniej jednak niż od dnia złożenia wniosku. Samo podpisanie umowy z NFZ nie zastępuje zgłoszenia w ZUS.
Jakie dokumenty przygotować?
Do zawarcia umowy w NFZ zwykle potrzebujesz następujących dokumentów:
- Dokument tożsamości – dowód osobisty, paszport lub inny dokument potwierdzający tożsamość.
- Wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym – zazwyczaj wypełniany w dwóch egzemplarzach.
- Dokument potwierdzający poprzedni okres ubezpieczenia – jeśli dane nie są dostępne w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych albo NFZ ma wątpliwości co do przebiegu ubezpieczenia.
- Potwierdzenie opłaty dodatkowej – jeżeli przerwa w ubezpieczeniu przekroczyła 3 miesiące.
- Druk ZUS ZZA – zgłoszenie własne do ubezpieczenia zdrowotnego.
- Druk ZUS ZCNA – zgłoszenie członków rodziny, jeśli mają zostać objęci ubezpieczeniem.
Dokument potwierdzający wcześniejsze ubezpieczenie zależy od jego podstawy. Może to być na przykład świadectwo pracy, dokumenty ZUS ZUA i ZUS ZWUA przy umowie zlecenia, dokumenty wyrejestrowania działalności gospodarczej albo decyzja o utracie statusu osoby bezrobotnej. NFZ może poprosić także o dokument potwierdzający zakończenie ubezpieczenia w innym państwie.
Ile kosztuje dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne?
Składka wynosi 9% podstawy wymiaru. Dla większości osób podstawą jest deklarowany miesięczny dochód, ale nie może on być niższy niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw z poprzedniego kwartału, włącznie z wypłatami z zysku. Oznacza to, że minimalna składka zmienia się co kwartał i zależy od komunikatu GUS.
Jeśli przerwa w ubezpieczeniu trwała dłużej niż 3 miesiące, NFZ może uzależnić zawarcie umowy od opłaty dodatkowej:
| Długość przerwy w ubezpieczeniu | Wysokość opłaty dodatkowej |
|---|---|
| Od 3 miesięcy do 1 roku | 20% podstawy wymiaru składki |
| Powyżej 1 roku do 2 lat | 50% podstawy wymiaru składki |
| Powyżej 2 lat do 5 lat | 100% podstawy wymiaru składki |
| Powyżej 5 lat do 10 lat | 150% podstawy wymiaru składki |
| Powyżej 10 lat | 200% podstawy wymiaru składki |
W uzasadnionych przypadkach można złożyć do dyrektora oddziału NFZ wniosek o odstąpienie od opłaty albo rozłożenie jej na raty. Raty mogą obejmować maksymalnie 12 miesięcy. Z opłaty dodatkowej są zwolnione między innymi osoby ubezpieczające wolontariusza oraz niektóre grupy cudzoziemców, studentów, osób odbywających staż lub kurs języka polskiego.
Składkę za miesiąc, w którym obowiązywała umowa, opłaca się w pełnej wysokości, także za niepełny miesiąc. Trzeba też pamiętać o terminowym składaniu dokumentów rozliczeniowych i opłacaniu składek na indywidualny rachunek składkowy w ZUS. Dłuższa zaległość może doprowadzić do wygaśnięcia umowy.
Jak zgłosić członków rodziny?
Członków rodziny, którzy nie mają własnego tytułu do ubezpieczenia, należy zgłosić obowiązkowo. Zgłoszenie nie powoduje podwyższenia składki. Do ZUS składa się w tym celu druk ZUS ZCNA.
Można zgłosić między innymi małżonka, dzieci do 18. roku życia, a jeśli kontynuują naukę – do ukończenia 26 lat, oraz dzieci ze znacznym stopniem niepełnosprawności bez ograniczenia wieku. W określonych warunkach zgłoszenie obejmuje także wstępnych, na przykład rodziców lub dziadków pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.
Do zgłoszenia mogą być potrzebne dokumenty potwierdzające pokrewieństwo albo kontynuowanie nauki, na przykład akt małżeństwa, legitymacja szkolna lub zaświadczenie z uczelni. Niektóre grupy, między innymi wolontariusze i określone kategorie cudzoziemców, nie mogą zgłaszać członków rodziny w ramach tej umowy.
Najważniejsza kolejność to: NFZ – umowa, ZUS – zgłoszenie na ZUS ZZA, a przy zgłaszaniu rodziny także ZUS ZCNA. Dopiero po wykonaniu obu etapów i opłacaniu składek ubezpieczenie działa zgodnie z datą wskazaną w umowie.
Artykuł nie stanowi porady prawnej ani finansowej. Przed złożeniem dokumentów sprawdź aktualne wymagania we właściwym oddziale NFZ i ZUS.
