Podatek Belki w wysokości 19% nie zostaje zniesiony. Legalne zwolnienie będzie możliwe w ramach dobrowolnego Osobistego Konta Inwestycyjnego (OKI), które ma zacząć działać 1 stycznia 2027 r. Zwolnienie obejmie aktywa do limitu 100 tys. zł, przy czym część oszczędnościowa ma osobny sublimit 25 tys. zł.
Podatek Belki nadal obowiązuje
Podatek Belki to potoczna nazwa 19-procentowego podatku od dochodów kapitałowych. Obejmuje między innymi odsetki z lokat i obligacji, dywidendy oraz zyski ze sprzedaży akcji, jednostek funduszy i innych papierów wartościowych.
Inwestycje prowadzone poza OKI nadal będą rozliczane na dotychczasowych zasadach. Samo utworzenie nowego konta nie powoduje automatycznego zwolnienia wszystkich oszczędności. OKI ma być dobrowolną alternatywą dla zwykłego rachunku, a nie likwidacją podatku Belki.
Jak działa Osobiste Konto Inwestycyjne?
OKI ma łączyć funkcję rachunku oszczędnościowego i inwestycyjnego. Środki można będzie wpłacać i wypłacać bez wymogu czekania do określonego wieku. To odróżnia ten produkt od IKE i IKZE, których preferencje podatkowe są związane z celem emerytalnym i warunkami ustawowymi.
Ustawa przewiduje dwa limity. Nie są one sumowane do 125 tys. zł. Limit 25 tys. zł jest częścią ogólnego limitu 100 tys. zł i dotyczy aktywów o charakterze oszczędnościowym.
| Rodzaj aktywów | Limit zwolnienia | Przykłady |
|---|---|---|
| Aktywa oszczędnościowe | 25 tys. zł | Lokaty w złotych, obligacje oszczędnościowe, określone bony skarbowe |
| Aktywa inwestycyjne | 100 tys. zł | Akcje, obligacje notowane, jednostki funduszy i wybrane ETF-y |
| Aktywa poza zwolnieniem | Brak limitu zwolnienia | Niektóre aktywa zagraniczne i instrumenty niespełniające warunków ustawy |
W przypadku aktywów inwestycyjnych znaczenie ma między innymi denominowanie w złotych oraz spełnienie warunków określonych w ustawie. Preferowane są instrumenty związane z polskim rynkiem kapitałowym, w tym aktywa notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych. Globalny ETF lub zagraniczna akcja może być dostępna na rachunku, ale nie musi korzystać ze zwolnienia.
Jedna osoba będzie mogła mieć więcej niż jedno OKI, lecz limit będzie liczony łącznie dla wszystkich kont. Nie powstanie więc osobny limit 100 tys. zł dla każdej instytucji finansowej.
OKI, IKE i IKZE – najważniejsze różnice
OKI ma służyć elastycznemu inwestowaniu, natomiast IKE i IKZE są przede wszystkim narzędziami długoterminowego oszczędzania emerytalnego. Różnice dotyczą nie tylko limitów, lecz także momentu wypłaty i sposobu korzystania z preferencji.
| Cecha | OKI | IKE | IKZE |
|---|---|---|---|
| Limit | 100 tys. zł, w tym sublimit 25 tys. zł | Roczny limit wpłat | Roczny limit wpłat |
| Wypłata środków | W dowolnym momencie | Preferencja po spełnieniu warunków wieku i stażu | Preferencja po spełnieniu warunków wieku i stażu |
| Cel produktu | Oszczędzanie i inwestowanie bez sztywnego celu emerytalnego | Długoterminowe oszczędzanie emerytalne | Oszczędzanie emerytalne z odliczeniem wpłat od dochodu |
| Liczba rachunków | Możliwe jest posiadanie kilku kont, ale limit jest wspólny | Jedno IKE | Jedno IKZE |
W IKE zwolnienie z podatku Belki zależy od spełnienia warunków wypłaty, między innymi dotyczących wieku. IKZE pozwala odliczać wpłaty od dochodu, ale wypłata po spełnieniu warunków jest objęta zryczałtowanym podatkiem. OKI nie daje takiego odliczenia, lecz zapewnia większą swobodę dostępu do środków.
Co dzieje się po przekroczeniu limitu OKI?
Po przekroczeniu limitu nie wraca automatycznie 19-procentowy podatek od zysku. W jego miejsce ustawa przewiduje podatek od wartości aktywów. To odrębna danina, naliczana według wartości portfela, a nie według osiągniętego dochodu.
Mechanizm można przedstawić w kilku krokach:
- Instytucja finansowa ustala dzienne wartości aktywów zgromadzonych na OKI.
- Uwzględniane są między innymi wpłaty, wypłaty oraz liczba dni posiadania konta.
- Na tej podstawie wyliczana jest średnia wartość aktywów podlegająca opodatkowaniu.
- Do podstawy stosuje się stawkę powiązaną ze stopą referencyjną NBP.
Stawka ma wynosić 19% stopy referencyjnej NBP obowiązującej 31 października poprzedniego roku, z ustawowym minimum. Dla 2027 r. ustawa przewiduje stawkę 0,85%. W kolejnych latach jej wysokość może się zmieniać wraz ze stopą referencyjną. Od 2030 r. limity mają być także waloryzowane o wskaźnik inflacji określony w przepisach.
Najważniejsza różnica polega na podstawie opodatkowania. Podatek Belki dotyczy zysku, natomiast podatek OKI może wystąpić również wtedy, gdy wartość inwestycji spadła. Po przekroczeniu limitu nie płaci się więc daniny wyłącznie wtedy, gdy portfel zarobił.
Ograniczenia, o których trzeba pamiętać
Preferencja podatkowa nie obejmuje automatycznie każdego instrumentu finansowego. Przed wyborem produktu trzeba sprawdzić, czy spełnia warunki dotyczące rodzaju aktywów, waluty i udziału aktywów kwalifikowanych. Najważniejsze ograniczenia to:
- Preferencja dla polskiego rynku – konstrukcja przepisów wspiera aktywa powiązane z GPW i instrumenty denominowane w złotych.
- Dwa limity w jednym systemie – 25 tys. zł na część oszczędnościową mieści się w limicie 100 tys. zł, a nie zwiększa go.
- Podatek przy spadku wartości – danina od aktywów może być naliczona także w roku zakończonym stratą inwestycyjną.
- Samodzielne rozliczenie – posiadacz OKI może otrzymywać dane od instytucji, ale obowiązek ustalenia podatku może pozostać po jego stronie.
- Brak automatycznego przeniesienia aktywów – aktywa trzymane poza OKI mogą wymagać sprzedaży, wpłaty środków i ponownego zakupu w ramach konta.
Celem OKI jest między innymi skierowanie części oszczędności gospodarstw domowych na krajowy rynek kapitałowy. Ministerstwo Finansów wskazywało, że rozwiązanie ma zwiększyć zainteresowanie inwestowaniem i wesprzeć Giełdę Papierów Wartościowych. Dla inwestora oznacza to jednak konieczność pogodzenia korzyści podatkowej z ograniczoną dostępnością części zagranicznych instrumentów.
Czy OKI zastąpi IKE lub IKZE?
Nie. OKI może być dobrym rozwiązaniem dla osoby, która chce zachować dostęp do pieniędzy i inwestować bez warunku osiągnięcia określonego wieku. IKE i IKZE nadal mają swoje miejsce w strategii emerytalnej, szczególnie gdy inwestor akceptuje długi horyzont i spełni warunki wypłaty.
Zwolnienie z podatku Belki będzie więc możliwe, ale nie powszechne. Od 1 stycznia 2027 r. OKI ma pozwalać korzystać z preferencji do określonych limitów, podczas gdy inwestycje poza tym kontem nadal pozostaną objęte 19-procentowym podatkiem od zysków kapitałowych. Przy większym portfelu trzeba będzie porównać korzyść ze zwolnienia z ryzykiem corocznego podatku od wartości aktywów.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej, finansowej ani podatkowej. Przepisy dotyczące OKI mogą wymagać interpretacji i aktualizacji. W przypadku dużego lub złożonego portfela warto skonsultować rozliczenie z doradcą podatkowym.
