Ulga rehabilitacyjna – co mówi ustawa o odliczeniach?

Ulga rehabilitacyjna jest odliczeniem od dochodu albo przychodu, a nie bezpośrednim zwrotem wydatków. Mogą z niej korzystać osoby z niepełnosprawnością oraz podatnicy utrzymujący takie osoby. Ustawa o PIT zawiera zamknięty katalog wydatków, dlatego można rozliczyć wyłącznie koszty wymienione w art. 26 ustawy.

Czym jest ulga rehabilitacyjna w świetle ustawy?

Podstawą prawną ulgi rehabilitacyjnej jest art. 26 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Odliczeniu podlegają wydatki poniesione w roku podatkowym na cele rehabilitacyjne oraz związane z ułatwianiem wykonywania czynności życiowych.

Prawo do odliczenia ma osoba niepełnosprawna, która ponosi takie koszty, albo podatnik utrzymujący osobę niepełnosprawną. Sam fakt poniesienia wydatku zdrowotnego nie wystarcza. Koszt musi mieścić się w ustawowym katalogu. Oznacza to, że zwykła wizyta lekarska, dowolny remont czy zakup sprzętu gospodarstwa domowego nie daje automatycznie prawa do ulgi.

Jakie dokumenty potwierdzają prawo do ulgi?

Osoba, której dotyczy wydatek, musi mieć dokument potwierdzający niepełnosprawność. Ustawa uwzględnia w szczególności:

• orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – znacznym, umiarkowanym albo lekkim,
• decyzję o przyznaniu renty z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, renty szkoleniowej albo renty socjalnej,
• orzeczenie o niepełnosprawności dziecka, które nie ukończyło 16. roku życia,
• orzeczenie wydane na podstawie wcześniejszych przepisów, obowiązujących do 31 sierpnia 1997 r.

Przy niektórych wydatkach przepisy posługują się także pojęciami I i II grupy inwalidztwa. I grupa odpowiada zasadniczo znacznemu stopniowi niepełnosprawności albo całkowitej niezdolności do pracy połączonej z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. II grupa obejmuje między innymi umiarkowany stopień niepełnosprawności albo całkowitą niezdolność do pracy.

Sam status emeryta lub rencisty nie wystarcza. Potrzebne jest orzeczenie, decyzja albo inny dokument wskazany w przepisach.

Jakie wydatki obejmuje katalog ustawowy?

Wydatki dzielą się na nielimitowane, limitowane oraz leki rozliczane według odrębnej zasady. Wydatki nielimitowane można odliczyć w wysokości faktycznie poniesionej, jeśli spełniają pozostałe warunki. Przy wydatkach limitowanych obowiązuje odrębny limit dla każdego rodzaju kosztu.

Do wydatków nielimitowanych należą między innymi adaptacja i wyposażenie mieszkania stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności, przystosowanie pojazdu, określone wyroby medyczne, indywidualny sprzęt rehabilitacyjny, materiały szkoleniowe, turnusy rehabilitacyjne, pobyty w określonych zakładach leczniczych, zabiegi rehabilitacyjne, opieka pielęgniarska w domu, usługi opiekuńcze, tłumacz języka migowego oraz wskazane w ustawie przejazdy.

Nie każdy sprzęt kupiony z myślą o zdrowiu można odliczyć. Ustawa wyłącza zwykły sprzęt gospodarstwa domowego. Przy remoncie trzeba wykazać związek prac z konkretną niepełnosprawnością, dlatego ogólny remont mieszkania nie wystarczy.

Wydatki limitowane obejmują opłacenie przewodnika w przypadkach wskazanych w ustawie, utrzymanie psa asystującego, używanie samochodu osobowego oraz zakup pieluchomajtek, pieluch anatomicznych, chłonnych majtek, podkładów i wkładów anatomicznych. Limit 2280 zł dotyczy każdego z tych rodzajów wydatków odrębnie. Nie jest to maksymalna kwota całej ulgi.

Przy samochodzie pojazd musi być własnością albo współwłasnością osoby niepełnosprawnej lub podatnika, który utrzymuje osobę niepełnosprawną albo dziecko z niepełnosprawnością do 16. roku życia. W ramach limitu można uwzględnić paliwo oraz inne koszty używania pojazdu, na przykład naprawę, wymianę opon lub ubezpieczenie. Nie trzeba posiadać prawa jazdy, aby skorzystać z tego odliczenia, ale trzeba spełnić pozostałe warunki.

Leki rozlicza się osobno w każdym miesiącu. Odliczeniu podlega różnica między wydatkami na leki w danym miesiącu a kwotą 100 zł, jeśli lekarz specjalista zalecił ich stałe albo czasowe stosowanie.

W tym przykładzie suma odliczenia wynosi 235 zł. Nie można zsumować wszystkich rocznych wydatków i odjąć od nich tylko jednej kwoty 100 zł. Każdy miesiąc rozlicza się oddzielnie.

Jak dokumentować wydatki i dofinansowanie?

Większość wydatków należy potwierdzić dokumentem, z którego wynika, kto poniósł koszt, kiedy go poniesiono, komu zapłacono, jaka była kwota i czego dotyczyła płatność. Może to być faktura imienna, rachunek, dowód wpłaty albo potwierdzenie przelewu zawierające potrzebne dane.

Dokument może być wystawiony na podatnika albo na osobę niepełnosprawną pozostającą na jego utrzymaniu. Wyjątek dotyczy opłacenia przewodnika, utrzymania psa asystującego i używania samochodu. W tych przypadkach ustawa nie wymaga faktur potwierdzających każdą złotówkę, ale podatnik powinien uprawdopodobnić poniesienie kosztu. Organ podatkowy może zażądać na przykład danych przewodnika albo certyfikatu psa asystującego.

Odlicza się wyłącznie część faktycznie sfinansowaną z własnych środków. Jeżeli wydatek wyniósł 5000 zł, a 3000 zł pokryło dofinansowanie, podstawą odliczenia może być najwyżej 2000 zł, o ile dany koszt znajduje się w katalogu. Dotyczy to między innymi środków PFRON, NFZ, zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, zakładowego funduszu aktywności i zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.

Kto może być osobą na utrzymaniu i jaki obowiązuje limit?

Podatnik może rozliczyć wydatki poniesione na osobę niepełnosprawną pozostającą na jego utrzymaniu. Ustawa wymienia między innymi małżonka, dzieci, dzieci przysposobione, pasierbów, rodziców, rodziców małżonka, rodzeństwo, ojczyma, macochę, zięcia, synową oraz dziecko obce przyjęte na wychowanie.

W rozliczeniu za 2026 rok roczny dochód osoby niepełnosprawnej pozostającej na utrzymaniu nie może przekroczyć 23 741,88 zł. Do limitu nie wlicza się między innymi alimentów na dzieci, zasiłku pielęgnacyjnego, świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji oraz dodatkowych rocznych świadczeń dla emerytów i rencistów. Niektóre inne świadczenia energetyczne i osłonowe również są wyłączone na podstawie przepisów.

Do limitu mogą natomiast wliczać się inne dochody zwolnione z podatku, w tym przychody objęte ulgą dla młodych. Przy ocenie prawa do odliczenia trzeba więc sprawdzić nie tylko kwotę otrzymanych świadczeń, lecz także ich ustawową kwalifikację.

Jak rozliczyć ulgę w zeznaniu?

Ulgę wykazuje się w zeznaniu podatkowym oraz w załączniku PIT/O. Odliczenie pomniejsza dochód opodatkowany według skali albo przychód opodatkowany ryczałtem. Niewykorzystanej części ulgi nie można przenieść na kolejne lata, jeżeli dochód lub przychód jest zbyt niski, aby rozliczyć cały wydatek.

1. Sprawdź, czy osoba, której dotyczy wydatek, ma wymagane orzeczenie albo decyzję.
2. Ustal, czy wydatek znajduje się w zamkniętym katalogu ustawy o PIT.
3. Określ, czy jest to koszt nielimitowany, limitowany czy wydatek na leki.
4. Zbierz dokumenty i pomniejsz koszt o otrzymane dofinansowania lub zwroty.
5. Wpisz odliczenie w zeznaniu oraz załączniku PIT/O.

Przed wysłaniem zeznania sprawdź, czy masz dokument potwierdzający wydatek, spełniasz warunki dotyczące niepełnosprawności, nie przekroczono limitu dochodu osoby utrzymywanej oraz czy koszt nie został wcześniej rozliczony w inny sposób.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady podatkowej. Przy nietypowym wydatku lub wątpliwościach dotyczących dokumentów należy sprawdzić aktualne brzmienie art. 26 ustawy o PIT oraz właściwe objaśnienia organów podatkowych.