Jakie ulgi podatkowe dla niepełnosprawnych przysługują w rozliczeniu?

Ulga rehabilitacyjna pozwala odliczyć od dochodu, a nie bezpośrednio od podatku, wydatki na rehabilitację oraz ułatwienie codziennego funkcjonowania osoby z niepełnosprawnością. Mogą z niej skorzystać osoba niepełnosprawna albo podatnik utrzymujący taką osobę, jeżeli spełnione są warunki ustawowe i można potwierdzić poniesienie kosztu.

Kto może skorzystać z ulgi rehabilitacyjnej?

Prawo do odliczenia wynika z art. 26 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Podatnik musi ponieść wydatek należący do zamkniętego katalogu ustawowego. Sam związek kosztu ze zdrowiem lub niepełnosprawnością nie wystarcza.

Z ulgi może skorzystać osoba z niepełnosprawnością albo podatnik, na którego utrzymaniu pozostaje osoba z niepełnosprawnością, między innymi małżonek, dziecko, rodzic, rodzeństwo, pasierb, teściowie, zięć, synowa, ojczym, macocha lub dziecko obce przyjęte na wychowanie. Samo pobieranie emerytury lub renty nie daje automatycznie prawa do ulgi.

Jakie orzeczenie potwierdza prawo do ulgi?

Osoba, której dotyczy wydatek, powinna posiadać odpowiedni dokument. Może nim być orzeczenie o jednym z trzech stopni niepełnosprawności, orzeczenie o niepełnosprawności dziecka przed ukończeniem 16 lat albo decyzja o przyznaniu renty z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty socjalnej.

Przepisy posługują się również dawnymi określeniami „I grupa inwalidztwa” i „II grupa inwalidztwa”. Mają one znaczenie przy niektórych wydatkach, między innymi na przewodnika, usługi opiekuńcze i określone przejazdy.

Jakie wydatki można odliczyć?

Wysokość odliczenia zależy od rodzaju kosztu. W praktyce występują wydatki nielimitowane, wydatki z rocznym limitem oraz leki rozliczane osobno w każdym miesiącu.

Wydatki nielimitowane

Wydatki nielimitowane można odliczyć w wysokości faktycznie poniesionej, jeśli mieszczą się w katalogu ustawy i nie zostały sfinansowane z innych środków. Do tej grupy należą między innymi:

• Adaptacja i wyposażenie mieszkania lub domu stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności.
• Przystosowanie pojazdu mechanicznego do potrzeb osoby z niepełnosprawnością.
• Zakup, naprawa lub najem określonych wyrobów medycznych i wyposażenia potrzebnego do ich używania.
• Zakup, naprawa lub najem indywidualnego sprzętu, urządzeń i narzędzi niezbędnych do rehabilitacji lub ułatwiających codzienne czynności.
• Zakup wydawnictw i materiałów szkoleniowych związanych z potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności.
• Pobyt na turnusie rehabilitacyjnym albo w zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego lub rehabilitacji leczniczej.
• Odpłatność za zabiegi rehabilitacyjne lub leczniczo-rehabilitacyjne.
• Opieka pielęgniarska w domu podczas przewlekłej choroby uniemożliwiającej poruszanie się.
• Usługi opiekuńcze dla osoby zaliczonej do I grupy inwalidztwa.
• Opłacenie tłumacza języka migowego.
• Kolonie i obozy dzieci oraz młodzieży z niepełnosprawnością, a także dzieci osób z niepełnosprawnością do 25. roku życia.

Sprzęt musi być indywidualny i rzeczywiście potrzebny ze względu na niepełnosprawność. Zwykłe wyposażenie gospodarstwa domowego nie podlega odliczeniu. Podobnie sam fakt, że przedmiot poprawia komfort lub zdrowie, nie przesądza jeszcze o prawie do ulgi.

Wydatki z limitem 2280 zł

Limit 2280 zł jest limitem rocznym dla każdego rodzaju wydatku osobno, a nie maksymalną kwotą całej ulgi rehabilitacyjnej. Do tej wysokości można odliczyć:

• Opłacenie przewodnika osoby niewidomej zaliczonej do I lub II grupy inwalidztwa.
• Opłacenie przewodnika osoby z niepełnosprawnością narządu ruchu zaliczonej do I grupy inwalidztwa.
• Utrzymanie psa asystującego posiadającego wymagany status i certyfikat.
• Używanie samochodu osobowego będącego własnością lub współwłasnością osoby uprawnionej albo podatnika utrzymującego osobę z niepełnosprawnością.
• Zakup pieluchomajtek, pieluch anatomicznych, chłonnych majtek, podkładów i wkładów anatomicznych.

W przypadku samochodu limit obejmuje wydatki związane z jego używaniem, między innymi paliwo, naprawy, wymianę opon i ubezpieczenie. Nie trzeba przedstawiać faktur za każdą z tych pozycji, ale urząd może sprawdzić, czy podatnik spełnia pozostałe warunki. Jeden limit 2280 zł nie zwiększa się tylko dlatego, że podatnik sam jest osobą z niepełnosprawnością i jednocześnie utrzymuje inną osobę z niepełnosprawnością.

Jak rozliczyć leki?

Leki rozlicza się oddzielnie dla każdego miesiąca. Warunkiem jest zalecenie przez lekarza specjalistę stałego lub czasowego stosowania konkretnego leku. Nie musi on dotyczyć dokładnie tego schorzenia, które było podstawą orzeczenia.

Odliczeniu podlega wyłącznie nadwyżka miesięcznych wydatków ponad 100 zł. Jeżeli w jednym miesiącu wydasz 80 zł, nie odliczysz nic. Przy wydatku 150 zł odliczenie wynosi 50 zł, a przy wydatku 300 zł – 200 zł. Nie sumuje się wszystkich zakupów z całego roku i nie odejmuje jednej kwoty 100 zł.

Jak udokumentować wydatki?

Co do zasady potrzebujesz dokumentu, z którego wynika, kto poniósł wydatek, kiedy go poniósł, komu zapłacił, jaką kwotę zapłacił i czego dotyczyła płatność. Może to być faktura, rachunek, dowód wpłaty lub potwierdzenie przelewu, jeżeli zawiera wystarczające dane.

Zwykły, anonimowy paragon nie jest wystarczający, ponieważ zazwyczaj nie pozwala ustalić, kto poniósł wydatek. Paragon może mieć znaczenie dopiero wtedy, gdy jest połączony z oświadczeniem podatnika i pozostałymi danymi pozwalającymi zidentyfikować transakcję. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem przy większych kosztach jest faktura lub imienny rachunek.

Jeśli wydatek poniósł opiekun, dokument może być wystawiony na niego albo na osobę niepełnosprawną pozostającą na jego utrzymaniu, zależnie od okoliczności. Dokumenty należy przechowywać na wypadek kontroli. Nie dołącza się ich do zeznania, chyba że urząd skarbowy poprosi o ich przedstawienie.

Kiedy opiekun może skorzystać z ulgi?

Opiekun może odliczyć wydatki poniesione na osobę z niepełnosprawnością, jeśli ta osoba pozostaje na jego utrzymaniu, a jej roczne dochody nie przekraczają 12-krotności renty socjalnej obowiązującej w grudniu danego roku. Dla rozliczenia za 2026 rok limit wskazany w przekazanych materiałach wynosi 23 741,88 zł.

Do limitu nie wlicza się wszystkich świadczeń. Przepisy wyłączają między innymi:

• Alimenty na dzieci.
• Zasiłek pielęgnacyjny.
• Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.
• Trzynastą i czternastą emeryturę.
• Wybrane dodatki i bony związane z kosztami energii.

Niektóre inne dochody zwolnione z podatku mogą jednak wliczać się do limitu, w tym przychody objęte ulgą dla młodych. Przy korzystaniu z ulgi przez opiekuna trzeba więc sprawdzić pełną strukturę dochodów osoby pozostającej na utrzymaniu, a nie tylko wysokość renty lub emerytury.

Jeżeli oboje rodzice ponoszą wydatki na utrzymanie dziecka z niepełnosprawnością, każde z nich może odliczyć część faktycznie sfinansowaną przez siebie. Przy wydatkach limitowanych każdy rodzic ma własny limit, o ile spełnia warunki ulgi.

Jak rozliczyć ulgę w PIT?

Ulgę wykazuje się w załączniku PIT/O do właściwego zeznania rocznego, na przykład PIT-36, PIT-37 albo PIT-28, zależnie od źródła i sposobu opodatkowania przychodów. Odliczenie pomniejsza dochód opodatkowany według skali albo przychód opodatkowany ryczałtem.

1. Sprawdź, czy osoba, której dotyczy wydatek, ma wymagane orzeczenie lub decyzję.
2. Ustal, czy wydatek znajduje się w zamkniętym katalogu ulgi i czy jest limitowany.
3. Oblicz kwotę podlegającą odliczeniu, uwzględniając limit 2280 zł albo miesięczną nadwyżkę ponad 100 zł przy lekach.
4. Pomniejsz wydatek o otrzymane dofinansowanie, zwrot lub refundację.
5. Wpisz kwotę w załączniku PIT/O i przenieś ją do właściwego zeznania.
6. Sprawdź przygotowane zeznanie w usłudze Twój e-PIT lub używanym programie, ponieważ administracja skarbowa nie zna automatycznie poniesionych wydatków rehabilitacyjnych.

Przed wysłaniem zeznania sprawdź jeszcze te elementy:

• Posiadam orzeczenie lub inny dokument potwierdzający uprawnienie.
• Mam dokumenty wydatków albo dowody wymagane dla ryczałtów.
• Odliczam wyłącznie własne koszty, pomniejszone o dofinansowania i zwroty.
• Wypełniłem PIT/O i przeniosłem kwotę do właściwego zeznania.

Jeżeli prowadzisz działalność gospodarczą albo uzyskujesz przychody z najmu lub dzierżawy, ulgę można uwzględnić także przy obliczaniu zaliczki lub ryczałtu w trakcie roku. Ostateczne rozliczenie i tak wykazuje się w zeznaniu rocznym. Niewykorzystanej części ulgi nie można przenieść na następne lata, jeśli dochód lub przychód był zbyt niski.

Na jakie wydatki trzeba uważać?

Ulga rehabilitacyjna obejmuje wyłącznie wydatki wskazane w ustawie. Nie można odliczyć dowolnego kosztu tylko dlatego, że poniosła go osoba z niepełnosprawnością.

Nie podlegają odliczeniu między innymi zwykłe prywatne wizyty lekarskie, jeśli nie są zabiegiem rehabilitacyjnym lub leczniczo-rehabilitacyjnym objętym katalogiem. Nie można też odliczyć zwykłego sprzętu gospodarstwa domowego ani produktu, który nie ma indywidualnego związku z potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności.

Odliczenie odpada również w części sfinansowanej lub zwróconej przez PFRON, NFZ, zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych, zakładowy fundusz aktywności, zakładowy fundusz świadczeń socjalnych albo inny podmiot. Jeżeli koszt wyniósł 5000 zł, a dofinansowanie 3000 zł, podstawą odliczenia może być najwyżej pozostałe 2000 zł, o ile wydatek należy do ustawowego katalogu.

Trzeba też rozróżnić odliczenie od dochodu od zwrotu podatku. Odliczenie 2280 zł nie oznacza automatycznie zwrotu 2280 zł. Rzeczywista różnica w podatku zależy od wysokości dochodu, stawki lub formy opodatkowania oraz kwoty wykorzystanego odliczenia.

Najważniejsze jest sprawdzenie trzech rzeczy: statusu osoby uprawnionej, przynależności wydatku do katalogu ustawowego oraz wysokości kosztu faktycznie poniesionego z własnych środków.

Artykuł ma charakter informacyjny. Przepisy podatkowe mogą się zmieniać, dlatego przy nietypowym lub wysokim wydatku warto sprawdzić aktualne materiały Ministerstwa Finansów albo skonsultować sprawę z doradcą podatkowym.