Dwa gospodarstwa domowe mieszkające w jednym domu co do zasady nie otrzymają dwóch dodatków węglowych tylko dlatego, że prowadzą osobne gospodarstwa. Obowiązuje zasada „jeden adres – jeden dodatek”. Wyjątek może dotyczyć odrębnych lokali mieszkalnych znajdujących się w tym samym budynku, jeżeli ich niezależność potwierdzi gmina, między innymi w drodze wywiadu środowiskowego.
Jeden adres a kilka wniosków o dodatek węglowy
Dodatek węglowy przysługuje gospodarstwu domowemu, ale przepisy ograniczają liczbę świadczeń przyznawanych pod tym samym adresem. Rozwiązanie ma przeciwdziałać sztucznemu dzieleniu jednego gospodarstwa na kilka mniejszych tylko po to, aby uzyskać więcej niż jedno świadczenie.
Jeżeli kilka osób złoży wnioski dotyczące gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym samym adresem, znaczenie ma kolejność zgłoszeń. W praktyce postępowanie wygląda następująco:
- Pierwszy prawidłowo złożony wniosek jest rozpatrywany jako pierwszy.
- Jeżeli spełnione są pozostałe warunki ustawowe, dodatek może zostać przyznany wnioskodawcy.
- Kolejne wnioski dotyczące tego samego adresu pozostawia się bez rozpoznania, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek.
- Zasada obejmuje także wnioski złożone przed zmianą przepisów, jeżeli sprawa nie została jeszcze ostatecznie rozstrzygnięta.
Sam fakt, że osoby są formalnie w separacji, są spokrewnione albo deklarują osobne zakupy i rachunki, nie przesądza jeszcze o prawie do dwóch świadczeń. Organ bada, jak gospodarstwa faktycznie funkcjonują oraz czy zajmują odrębne lokale.
Kiedy dwa gospodarstwa mogą otrzymać dwa dodatki?
Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że zasady „jeden adres – jeden dodatek” nie można stosować automatycznie w każdej sprawie. Inaczej należy ocenić budynek, w którym jedna rodzina sztucznie dzieli wspólne gospodarstwo, a inaczej obiekt z faktycznie wydzielonymi lokalami mieszkalnymi.
Istotna jest różnica między adresem a lokalem. Jeden budynek może mieć jeden adres, ale znajdować się w nim mogą dwa niezależne lokale, na przykład mieszkanie na parterze i osobne mieszkanie na piętrze. Każde z gospodarstw powinno rzeczywiście zajmować własną część budynku i samodzielnie zaspokajać podstawowe potrzeby mieszkaniowe. Nie zawsze musi przy tym korzystać z osobnego pieca. Przepisy dopuszczają sytuację, w której odrębne gospodarstwa używają wspólnego źródła ogrzewania.
| Sytuacja | Dodatek węglowy | Wymogi i weryfikacja |
|---|---|---|
| Jedno gospodarstwo domowe pod jednym adresem | Może otrzymać jeden dodatek | Weryfikacja gospodarstwa, źródła ogrzewania i pozostałych warunków ustawowych |
| Kilka osób deklaruje osobne gospodarstwa, ale wspólnie zajmuje jeden lokal | Zasadniczo przysługuje jeden dodatek | Znaczenie ma faktyczne wspólne zamieszkiwanie i gospodarowanie |
| Dwa odrębne lokale w jednym budynku pod tym samym adresem | Każde gospodarstwo może otrzymać dodatek, jeśli spełni warunki wyjątku | Wywiad środowiskowy, potwierdzenie odrębności lokali i oddzielnego albo współdzielonego źródła ogrzewania |
Wyjątek dotyczący odrębnych lokali wymaga ustalenia, że pod jednym adresem rzeczywiście mieszkają różne gospodarstwa domowe. Nie wystarcza samo oświadczenie o prowadzeniu osobnego gospodarstwa ani wpisanie innych osób do kolejnego wniosku.
Taką interpretację przyjął między innymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Po 265/23. Sąd uznał, że organ nie powinien odmówić świadczenia wyłącznie dlatego, że wnioskodawczyni została wskazana w innym wniosku. Gmina powinna najpierw sprawdzić, czy w budynku znajdują się odrębne lokale oraz czy prowadzone są w nich niezależne gospodarstwa.
Podobne stanowisko wynika z wyroku WSA w Gdańsku z 11 maja 2023 r., sygn. akt III SAB/Gd 69/23. Sąd wskazał, że pozostawienie kolejnego wniosku bez rozpoznania może być przedwczesne, jeżeli organ nie zbadał przesłanek wyjątku. W takiej sytuacji konieczne może być ustalenie, czy nie można było wskazać odrębnego adresu dla lokalu oraz czy gospodarstwa korzystają z oddzielnego lub wspólnego źródła ciepła.
Wywiad środowiskowy służy więc nie tylko sprawdzeniu, kto faktycznie mieszka w budynku. Pozwala także ustalić układ lokali, sposób korzystania z pomieszczeń, niezależność gospodarstw oraz wykorzystywane źródło ogrzewania. Z czynności sporządza się notatkę służbową.
Jak gmina weryfikuje wnioski?
Gmina może porównywać informacje podane we wniosku z danymi, które posiada z urzędu. Przy wątpliwościach bierze pod uwagę w szczególności:
- deklarację złożoną w CEEB dotyczącą źródła ogrzewania,
- deklaracje dotyczące opłat za gospodarowanie odpadami,
- dane z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców,
- informacje zawarte we wnioskach o świadczenia rodzinne, wychowawcze, mieszkaniowe lub osłonowe.
Jeżeli dane z różnych źródeł są niespójne, organ może wezwać wnioskodawcę do wyjaśnień, a następnie przeprowadzić wywiad środowiskowy. W sprawach dotyczących dwóch gospodarstw pod jednym adresem szczególne znaczenie ma faktyczny sposób korzystania z budynku, a nie sama liczba osób wpisanych do formularzy.
Dodatek węglowy nie przysługuje gospodarstwu, które otrzymało albo spełnia warunki do otrzymania świadczenia na inne paliwo przewidziane w odrębnych regulacjach, jeżeli wyklucza to przepisy dotyczące danego wsparcia. Nie można też zmieniać informacji o źródle ogrzewania wyłącznie po to, aby uzyskać kolejne świadczenie.
Odpowiedzialność za nieprawdziwe informacje
Oświadczenia składane we wniosku o dodatek węglowy podlegają rygorowi odpowiedzialności karnej. Podanie nieprawdziwych danych o liczbie gospodarstw, lokalu, miejscu zamieszkania albo źródle ogrzewania może zostać zakwalifikowane jako złożenie fałszywego oświadczenia na podstawie art. 233 Kodeksu karnego.
Dlatego wniosek powinien opisywać rzeczywisty stan faktyczny. W razie odmowy przyznania świadczenia albo pominięcia okoliczności dotyczących odrębnych lokali strona może skorzystać z drogi odwoławczej, w tym złożyć odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
Najważniejsze jest rozróżnienie między kilkoma osobami mieszkającymi wspólnie w jednym lokalu a niezależnymi gospodarstwami zajmującymi odrębne lokale w jednym budynku. W tym drugim przypadku sama wspólność adresu nie zawsze zamyka drogę do dwóch dodatków, ale konieczne jest potwierdzenie tego stanu przez gminę.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W sprawie konkretnego wniosku należy uwzględnić aktualne brzmienie przepisów oraz ustalenia właściwego organu gminy.
