Tak, dwie rodziny mieszkające w jednym domu mogą w określonych sytuacjach otrzymać dwa dodatki węglowe. Świadczenie przysługuje jednak na gospodarstwo domowe, a nie na budynek, adres ani piec. Każda z rodzin musi faktycznie prowadzić odrębne gospodarstwo, a gmina może to sprawdzić. Samo złożenie dwóch wniosków nie wystarcza.
Kiedy dwa gospodarstwa mogą otrzymać dodatek?
Ustawa o dodatku węglowym wiąże prawo do świadczenia z gospodarstwem domowym. Oznacza to, że kilka rodzin mieszkających pod jednym adresem nie jest automatycznie traktowanych jako jedno gospodarstwo tylko dlatego, że korzysta ze wspólnego budynku albo tego samego kotła.
Po zmianach przepisów wprowadzono jednak zasadę „jeden adres”, która ma ograniczać sztuczne dzielenie jednej rodziny na kilka gospodarstw. W praktyce dwa dodatki mogą zostać przyznane wtedy, gdy pod wspólnym adresem rzeczywiście funkcjonują dwa niezależne gospodarstwa domowe. Gmina ocenia stan faktyczny, a nie wyłącznie treść złożonych deklaracji.
Wspólny piec nie wyklucza prawa do dwóch świadczeń. Nie jest też konieczne posiadanie osobnych liczników albo dwóch kotłów. Warunkiem pozostaje jednak korzystanie z właściwego źródła ogrzewania zgłoszonego w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB) oraz rzeczywista odrębność gospodarstw.
Co oznacza odrębne gospodarstwo domowe?
W rozumieniu ustawy gospodarstwo domowe tworzy osoba samotnie zamieszkująca i gospodarująca albo osoba wraz z innymi osobami, z którymi wspólnie mieszka i gospodaruje. Decydujące znaczenie ma więc nie sam stopień pokrewieństwa ani własność domu, lecz faktyczne prowadzenie gospodarstwa.
Przykładowo rodzina mieszkająca na parterze i rodzina zajmująca piętro mogą zostać uznane za dwa gospodarstwa, jeżeli każda z nich samodzielnie zaspokaja swoje potrzeby życiowe. Odrębność mogą potwierdzać między innymi:
- Osobne budżety domowe – każda rodzina samodzielnie zarządza własnymi dochodami i wydatkami.
- Niezależne zakupy i opłaty – gospodarstwa osobno kupują żywność, środki codziennego użytku oraz pokrywają przypadające na nie koszty.
- Oddzielne deklaracje dotyczące odpadów – rodziny są wykazywane jako odrębne gospodarstwa i osobno rozliczają wywóz śmieci.
- Faktyczne zajmowanie wydzielonych części domu – każde gospodarstwo ma własną przestrzeń życiową, na przykład pokoje oraz dostęp do kuchni i łazienki.
Nie ma wymogu, aby każda rodzina miała osobny kocioł. Wspólne ogrzewanie może być używane przez kilka gospodarstw. Jeżeli jednak mieszkańcy wspólnie kupują opał, dzielą wszystkie koszty i razem zaspokajają potrzeby życiowe, może to wskazywać, że w rzeczywistości prowadzą jedno gospodarstwo.
Jak gmina weryfikuje dwa wnioski pod jednym adresem?
Gmina może porównywać informacje zawarte we wniosku z innymi danymi, między innymi deklaracją CEEB, deklaracjami dotyczącymi odpadów, rejestrem PESEL oraz informacjami dotyczącymi wcześniej przyznanych świadczeń. W razie rozbieżności organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy.
Wywiad środowiskowy polega na sprawdzeniu, jak faktycznie funkcjonują osoby zamieszkujące dany budynek. Urzędnicy mogą ustalić, czy rodziny mają osobne części domu, oddzielne budżety i niezależnie ponoszą koszty utrzymania. Sama liczba wniosków nie przesądza o przyznaniu świadczenia.
Postępowanie może przebiegać w następującej kolejności:
- Złożenie wniosku przez osobę reprezentującą dane gospodarstwo domowe.
- Wstępne porównanie danych z CEEB, rejestrami gminnymi i innymi informacjami znajdującymi się w dyspozycji organu.
- Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, jeżeli gmina ma wątpliwości co do liczby lub niezależności gospodarstw.
- Wydanie rozstrzygnięcia przez gminę na podstawie całokształtu zgromadzonych informacji.
Wniosek składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie. Zgodnie z art. 233 § 6 Kodeksu karnego podanie nieprawdy w oświadczeniu składanym w ramach takiego postępowania może skutkować karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.
Nie wolno deklarować dwóch gospodarstw tylko po to, aby otrzymać dwa świadczenia, jeżeli mieszkańcy faktycznie tworzą jedno gospodarstwo domowe.
Co się dzieje, gdy kilka osób złoży wniosek?
Jeżeli kilka osób należących do tego samego wieloosobowego gospodarstwa złoży osobne wnioski, nie powstaje prawo do kilku dodatków. Zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy świadczenie przyznaje się wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy.
Ta zasada dotyczy sytuacji, w której kilka wniosków składają osoby tworzące jedno gospodarstwo. Inaczej należy ocenić przypadek dwóch faktycznie niezależnych rodzin mieszkających w jednym budynku. Wtedy każdy wniosek podlega osobnej weryfikacji, ale ostateczną decyzję nadal podejmuje gmina.
Co zrobić po odrzuceniu wniosku?
Jeżeli gmina odmówi wypłaty, należy sprawdzić uzasadnienie rozstrzygnięcia i ustalić, czy organ zakwestionował źródło ogrzewania, dane w CEEB, liczbę gospodarstw czy kolejność złożenia wniosków. Osoby, które faktycznie prowadzą niezależne gospodarstwo, mogą przedstawić informacje potwierdzające osobne budżety, niezależne opłaty i sposób korzystania z wydzielonej części domu.
Nie istnieje jednak dokument, który automatycznie gwarantowałby uznanie dwóch gospodarstw pod jednym adresem. Gmina ocenia wszystkie okoliczności. W przypadku sporu znaczenie ma rzeczywisty sposób zamieszkiwania i gospodarowania, a nie samo pokrewieństwo, własność nieruchomości czy formalne rozdzielenie rachunków.
Dwa dodatki w jednym domu są możliwe tylko wtedy, gdy dotyczą dwóch rzeczywiście odrębnych gospodarstw domowych. Wspólny piec nie wyklucza takiego rozwiązania, ale sztuczne dzielenie jednej rodziny może zakończyć się odmową wypłaty, koniecznością zwrotu świadczenia oraz odpowiedzialnością karną.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie ostateczna ocena należy do właściwej gminy.
