Nie każdy musi samodzielnie opłacać składkę zdrowotną. Ustawa przewiduje katalog wyjątków, a w części przypadków składkę finansuje państwo. Brak wpłaty nie oznacza utraty prawa do świadczeń finansowanych przez NFZ, ale zwykle nie zwalnia z obowiązków wobec ZUS.
Kto jest zwolniony ze składki zdrowotnej?
Podstawą jest ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. ZUS wskazuje główne grupy, które nie opłacają składki zdrowotnej z własnych środków. Zwolnienie może dotyczyć całego tytułu ubezpieczenia albo konkretnej aktywności, na przykład działalności gospodarczej.
Do najważniejszych grup należą:
- uczniowie, studenci i doktoranci, jeżeli nie mają innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego;
- bezrobotni, którzy nie pobierają zasiłku dla bezrobotnych ani stypendium;
- żołnierze odbywający określone rodzaje służby wojskowej, w tym terytorialną służbę wojskową;
- dzieci przebywające w placówkach resocjalizacyjnych, wychowawczych, opiekuńczych lub w domach pomocy społecznej;
- kombatanci, osoby represjonowane oraz działacze opozycji antykomunistycznej, jeżeli nie podlegają ubezpieczeniom społecznym i nie pobierają emerytury lub renty;
- osoby pobierające określone renty wojenne oraz cywilne niewidome ofiary działań wojennych;
- absolwenci odbywający obowiązkowy staż, a także osoby uczestniczące w określonych kursach języka polskiego lub kursach przygotowawczych.
W każdym przypadku trzeba sprawdzić dokładne warunki ustawowe. Sam status studenta, bezrobotnego czy kombatanta nie zawsze wystarcza, jeśli dana osoba ma równocześnie inny tytuł do ubezpieczenia.
Kiedy przedsiębiorca nie płaci składki zdrowotnej?
Przedsiębiorca co do zasady podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z działalności. Dotyczy to zarówno osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą, jak i niektórych wspólników spółek. Samo zatrudnienie na etacie nie zwalnia przedsiębiorcy ze składki zdrowotnej z działalności. Wyjątki dotyczą przede wszystkim osób z niepełnosprawnością oraz emerytów i rencistów.
| Grupa | Warunek dochodowy | Forma opodatkowania |
|---|---|---|
| Przedsiębiorca z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności | Przychód z działalności nie przekracza miesięcznie 50% najniższej emerytury | Zwolnienie jest możliwe także przy karcie podatkowej |
| Przedsiębiorca z orzeczeniem ZUS o niezdolności do pracy | Stosuje się warunki właściwe dla uprawnionej osoby z niepełnosprawnością | Karta podatkowa może zastąpić limit przychodu |
| Emeryt lub rencista prowadzący działalność | Świadczenie nie przekracza minimalnego wynagrodzenia, a przychód z działalności nie przekracza 50% najniższej emerytury | Zamiast limitu przychodu może być stosowana karta podatkowa |
W 2024 r. minimalne wynagrodzenie wynosiło 4242 zł brutto od stycznia do czerwca oraz 4300 zł brutto od lipca do grudnia. Limit 50% najniższej emerytury zależał od jej aktualnej wysokości. Od marca 2024 r. najniższa emerytura wynosiła 1780,96 zł, więc połowa tej kwoty to 890,48 zł.
W przypadku osoby z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności wystarczy spełnienie jednego z warunków dotyczących działalności: przychód nie może przekraczać połowy najniższej emerytury albo przedsiębiorca musi rozliczać podatek w formie karty podatkowej. Wysokość pobieranej renty lub emerytury nie jest w tej grupie podstawowym kryterium.
Emeryt lub rencista musi natomiast spełnić dwa warunki. Jego świadczenie nie może przekraczać minimalnego wynagrodzenia, a działalność musi przynosić przychód nie wyższy niż połowa najniższej emerytury albo być opodatkowana kartą podatkową. Zasady te mogą dotyczyć również wspólnika spółki cywilnej, jeśli spełnia on warunki przewidziane dla przedsiębiorcy.
Kiedy składkę finansuje państwo?
Zwolnienie z opłacania składki i finansowanie jej przez państwo to dwie różne sytuacje. W pierwszym przypadku dana osoba nie płaci składki z określonego tytułu. W drugim składka jest przekazywana za nią z budżetu państwa albo przez właściwą instytucję.
Dotyczy to między innymi osób pobierających niektóre świadczenia z pomocy społecznej, opiekunów otrzymujących świadczenie pielęgnacyjne, osób korzystających z urlopu wychowawczego, części duchownych oraz niektórych rolników. Takie finansowanie pozwala zachować ciągłość ubezpieczenia zdrowotnego i dostęp do świadczeń NFZ.
Jakie formalności trzeba spełnić?
Zwolnienie ze składki nie oznacza automatycznego zwolnienia z raportowania do ZUS. Przedsiębiorca nadal może mieć obowiązek przekazywania deklaracji ZUS DRA, nawet gdy w części dotyczącej składki zdrowotnej wykazuje kwotę 0 zł. Dokument powinien wskazywać właściwą podstawę zwolnienia.
Brak zgłoszenia albo nieprawidłowe wykazanie tytułu ubezpieczenia może spowodować konieczność wyjaśnień i korekty dokumentów. Przepisy oraz wartości progów mogą się zmieniać, dlatego przy nietypowej sytuacji – zwłaszcza przy łączeniu działalności z emeryturą, rentą lub orzeczeniem o niepełnosprawności – należy sprawdzić aktualne stanowisko ZUS.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej ani podatkowej. Przepisy dotyczące ubezpieczenia zdrowotnego mogą ulegać zmianom.
