Jak uzyskać ubezpieczenie zdrowotne dla osoby niepracującej?

Utrata pracy nie oznacza natychmiastowej utraty prawa do świadczeń. Po ustaniu zatrudnienia ubezpieczenie zdrowotne działa jeszcze przez 30 dni. W tym czasie możesz zarejestrować się w PUP, zostać zgłoszony przez członka rodziny albo zawrzeć płatną umowę dobrowolnego ubezpieczenia z NFZ.

Jakie są możliwości ubezpieczenia bez pracy?

Po upływie 30 dni od zakończenia zatrudnienia trzeba mieć inny tytuł do ubezpieczenia. Sam fakt pozostawania bez pracy nie wystarcza. Najczęściej wybiera się rejestrację w powiatowym urzędzie pracy, zgłoszenie przez ubezpieczonego członka rodziny albo dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne w NFZ.

Rejestracja w urzędzie pracy

Osoba, która spełnia warunki uznania za bezrobotną, może zarejestrować się w PUP właściwym dla miejsca zamieszkania. Po uzyskaniu statusu bezrobotnego urząd zgłasza ją do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego i opłaca składki. Ochrona trwa do momentu utraty tego statusu albo uzyskania innego tytułu do ubezpieczenia.

To rozwiązanie nie jest dostępne dla każdego, kto chwilowo nie pracuje. Znaczenie ma między innymi gotowość i zdolność do podjęcia zatrudnienia oraz brak emerytury, renty lub innego tytułu ubezpieczeniowego. Szczegółowe warunki i dokumenty ustala urząd pracy.

Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne w NFZ – procedura

Umowa z NFZ jest rozwiązaniem dla osoby mieszkającej w Polsce, która nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu, nie może być zgłoszona jako członek rodziny i nie jest objęta systemem ubezpieczenia zdrowotnego w innym państwie UE lub EFTA. To ubezpieczenie jest płatne, a składka zmienia się co kwartał.

Składka wynosi 9% podstawy wymiaru. Podstawa nie może być niższa niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw, ustalane na podstawie komunikatów Prezesa GUS. Z tego powodu aktualną kwotę trzeba sprawdzać w NFZ lub ZUS, zamiast opierać się na wcześniejszych stawkach.

Aby zawrzeć umowę, wykonaj następujące czynności:

1. Złóż wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym w oddziale wojewódzkim NFZ właściwym dla miejsca zamieszkania.
2. Dołącz dokument tożsamości oraz, jeśli NFZ tego wymaga, potwierdzenie ostatniego okresu ubezpieczenia, na przykład świadectwo pracy lub dokumenty wyrejestrowania z ZUS.
3. Ureguluj opłatę dodatkową, jeżeli przerwa w ubezpieczeniu trwała dłużej niż trzy miesiące.
4. Podpisz umowę otrzymaną z NFZ.
5. W ciągu 7 dni zgłoś się do ZUS i złóż formularz ZUS ZZA.
6. Co miesiąc składaj deklarację ZUS DRA i opłacaj składkę na indywidualny rachunek w ZUS.

Do wniosku mogą być potrzebne przede wszystkim:

• dowód osobisty albo inny dokument potwierdzający tożsamość
• wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym wraz z wymaganym oświadczeniem
• dokument potwierdzający zakończenie poprzedniego ubezpieczenia, na przykład świadectwo pracy
• druk ZUS ZZA, a przy zgłaszaniu członków rodziny także ZUS ZCNA
• potwierdzenie opłaty dodatkowej, jeśli NFZ uzależni od niej zawarcie umowy

Wniosek i załączniki można zwykle przekazać osobiście, pocztą albo przez e-doręczenia. Prawo do świadczeń powstaje od dnia wskazanego w umowie, nie wcześniejszego jednak niż dzień złożenia wniosku. Składka jest miesięczna i niepodzielna, więc za miesiąc obejmujący nawet część okresu ubezpieczenia płaci się pełną kwotę.

Przerwa w ubezpieczeniu – kiedy pojawia się opłata dodatkowa?

Przerwa trwająca ponad 3 miesiące może oznaczać obowiązek wniesienia opłaty dodatkowej przed podpisaniem umowy z NFZ. Jej wysokość zależy od długości przerwy i jest liczona jako procent podstawy wymiaru składki.

W uzasadnionych przypadkach można złożyć do dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ wniosek o rozłożenie opłaty na raty. Do wniosku warto dołączyć dokumenty opisujące sytuację materialną, rodzinną lub zdrowotną. Nie należy zakładać, że opłata zostanie naliczona dopiero po podpisaniu umowy, ponieważ co do zasady trzeba ją uregulować wcześniej i dołączyć potwierdzenie do dokumentacji.

Po zawarciu umowy trzeba pilnować terminowych płatności. Nieprzerwana zaległość obejmująca miesiąc może doprowadzić do wygaśnięcia ubezpieczenia. Gdy umowa przestaje obowiązywać, należy także wyrejestrować się w ZUS.

Zgłoszenie przez członka rodziny

Jeżeli nie masz własnego tytułu do ubezpieczenia, może zgłosić Cię ubezpieczony małżonek albo inny uprawniony członek rodziny. Zgłoszenie nie powoduje zwiększenia składki osoby ubezpieczonej.

Do ubezpieczenia można zgłosić między innymi:

• małżonka, który nie ma własnego tytułu do ubezpieczenia
• dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione, wnuka albo dziecko objęte opieką
• dziecko do ukończenia 18 lat, a jeśli kontynuuje naukę – do ukończenia 26 lat
• dziecko bez ograniczenia wieku, jeżeli ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności
• rodzica lub dziadka pozostającego z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie domowym i niepodlegającego ubezpieczeniu z innego tytułu

Zgłoszenia dokonuje płatnik składek, na przykład pracodawca ubezpieczonego małżonka, albo sam ubezpieczony przedsiębiorca. Jeśli zmieni się sytuacja i uzyskasz własny tytuł do ubezpieczenia, trzeba poinformować płatnika o konieczności wyrejestrowania.

Najważniejsze jest działanie przed upływem 30 dni od utraty poprzedniego ubezpieczenia. Jeżeli PUP ani zgłoszenie przez rodzinę nie są możliwe, złóż wniosek do NFZ i uwzględnij zarówno bieżącą składkę, jak i ewentualną opłatę za wcześniejszą przerwę.

Artykuł nie stanowi porady prawnej ani administracyjnej. Przepisy, formularze i wysokość składki dobrowolnego ubezpieczenia mogą się zmieniać, dlatego przed złożeniem dokumentów sprawdź aktualne informacje w NFZ, ZUS lub właściwym urzędzie pracy.