Wiertło pod gwint powinno mieć średnicę mniejszą od średnicy znamionowej gwintu. Zbyt duże nie pozostawi materiału na uformowanie zarysu, a zbyt małe zwiększy opór i może doprowadzić do szybkiego zużycia lub pęknięcia gwintownika. Najszybciej dobierzesz rozmiar na podstawie poniższych tabel. Przy braku tabeli można skorzystać ze wzoru D = M – P.
Tabela średnic wierteł do gwintów metrycznych
W tabeli podano typowe wartości dla gwintów metrycznych zwykłych. Średnica znamionowa gwintu nie jest średnicą otworu pod gwint. Przykładowo dla M10 należy wykonać otwór wiertłem 8,5 mm.
| Typ gwintu | Rozmiar | Skok [mm] | Średnica wiertła [mm] |
|---|---|---|---|
| M | M3 | 0,5 | 2,5 |
| M | M4 | 0,7 | 3,3 |
| M | M5 | 0,8 | 4,2 |
| M | M6 | 1,0 | 5,0 |
| M | M8 | 1,25 | 6,8 |
| M | M10 | 1,5 | 8,5 |
| M | M12 | 1,75 | 10,2 |
| M | M14 | 2,0 | 12,0 |
| M | M16 | 2,0 | 14,0 |
| M | M18 | 2,5 | 15,5 |
| M | M20 | 2,5 | 17,5 |
| M | M24 | 3,0 | 21,0 |
| M | M30 | 3,5 | 26,5 |
| M | M36 | 4,0 | 32,0 |
Tabela gwintów metrycznych drobnozwojnych MF
W gwincie drobnozwojnym skok jest mniejszy niż w standardowym gwincie o tej samej średnicy. Dlatego dla oznaczeń takich jak M10 × 1 lub M12 × 1,5 trzeba dobrać wiertło osobno, zamiast korzystać z tabeli dla gwintu zwykłego.
| Typ gwintu | Rozmiar | Skok [mm] | Średnica wiertła [mm] |
|---|---|---|---|
| MF | M4 × 0,5 | 0,5 | 3,5 |
| MF | M5 × 0,5 | 0,5 | 4,5 |
| MF | M6 × 0,75 | 0,75 | 5,2 |
| MF | M8 × 0,75 | 0,75 | 7,2 |
| MF | M8 × 1 | 1,0 | 7,0 |
| MF | M10 × 0,75 | 0,75 | 9,2 |
| MF | M10 × 1 | 1,0 | 9,0 |
| MF | M10 × 1,25 | 1,25 | 8,8 |
| MF | M12 × 1 | 1,0 | 11,0 |
| MF | M12 × 1,25 | 1,25 | 10,8 |
| MF | M12 × 1,5 | 1,5 | 10,5 |
| MF | M16 × 1,5 | 1,5 | 14,5 |
| MF | M20 × 1,5 | 1,5 | 18,5 |
| MF | M24 × 2 | 2,0 | 22,0 |
Tabela średnic wierteł do gwintów calowych i rurowych
Gwinty calowe i rurowe mają inną zasadę oznaczania niż gwinty metryczne. W przypadku gwintów rurowych G wartość w calach nie oznacza bezpośrednio średnicy zewnętrznej gwintu. Do wiercenia należy wykorzystać rozmiar przypisany do konkretnego oznaczenia.
| Typ gwintu | Rozmiar | Skok lub liczba zwojów | Średnica wiertła [mm] |
|---|---|---|---|
| Rurowy BSP | G 1/16 | 28 zwojów/cal | 6,8 |
| Rurowy BSP | G 1/8 | 28 zwojów/cal | 8,8 |
| Rurowy BSP | G 1/4 | 19 zwojów/cal | 11,8 |
| Rurowy BSP | G 3/8 | 19 zwojów/cal | 15,25 |
| Rurowy BSP | G 1/2 | 14 zwojów/cal | 19,0 |
| Rurowy BSP | G 3/4 | 14 zwojów/cal | 24,5 |
| Rurowy BSP | G 1 | 11 zwojów/cal | 30,75 |
| UNC | 1/4-20 | 20 zwojów/cal | 5,1 |
| UNC | 3/8-16 | 16 zwojów/cal | 7,9 |
| UNC | 1/2-13 | 13 zwojów/cal | 10,7 |
| UNF | 1/4-28 | 28 zwojów/cal | 5,5 |
| UNF | 3/8-24 | 24 zwoje/cal | 8,5 |
| UNF | 1/2-20 | 20 zwojów/cal | 11,5 |
Jak obliczyć średnicę wiertła bez tabeli?
Dla gwintów metrycznych średnicę otworu wstępnego można w przybliżeniu obliczyć ze wzoru:
D = M – P
Oznaczenia są następujące:
- D – średnica wiertła lub otworu wstępnego w milimetrach
- M – średnica znamionowa gwintu w milimetrach
- P – skok gwintu w milimetrach
- Naddatek – warstwa materiału pozostawiona do usunięcia przez gwintownik
Dla gwintu M10 × 1,5 obliczenie wygląda tak:
D = 10 – 1,5 = 8,5 mm
Wynik odpowiada wartości stosowanej dla standardowego gwintu M10. Dla gwintu M5 × 0,5 otrzymamy natomiast 5 – 0,5 = 4,5 mm. W przypadku gwintów calowych i rurowych lepiej korzystać z tabeli przypisanej do konkretnego systemu, ponieważ skok może być podawany jako liczba zwojów na cal.
Na co uważać podczas wiercenia?
Sam rozmiar wiertła nie gwarantuje jeszcze prawidłowego otworu. Przy wierceniu ręcznym otwór może się rozbić, czyli uzyskać średnicę większą od nominalnej. W zależności od sztywności układu, stanu wiertła i sposobu prowadzenia narzędzia odchyłka może wynosić około 0,05–0,5 mm. Przy małych gwintach taka różnica ma istotne znaczenie.
Podczas przygotowania otworu zwróć uwagę na następujące czynniki:
- Dobierz tabelę do właściwego typu gwintu, ponieważ M10 i M10 × 1,0 wymagają różnych średnic wiertła.
- Sprawdź stan wiertła, aby zużyte ostrza nie powiększyły otworu ponad zakładany wymiar.
- Wykonaj osiowy, możliwie sztywny otwór, szczególnie przy gwintach o małej średnicy.
- W materiałach trudnoobrabialnych kontroluj opór gwintowania, ponieważ zbyt duży naddatek obciąża gwintownik.
- Po wierceniu usuń zadziory i wykonaj niewielką fazę, która ułatwi rozpoczęcie nacinania gwintu.
Najważniejsza zasada jest prosta: najpierw określ typ gwintu i jego skok, a dopiero potem wybierz średnicę wiertła. Dla gwintów metrycznych możesz użyć wzoru D = M – P, lecz przy gwintach calowych i rurowych bezpieczniej oprzeć się na tabeli technicznej.
