Składka zdrowotna w KRUS zależy od rodzaju działalności i powierzchni gospodarstwa wyrażonej w hektarach przeliczeniowych. Za gospodarstwa rolne o powierzchni poniżej 6 ha przeliczeniowych składkę finansuje budżet państwa. Rolnik opłaca ją samodzielnie, gdy gospodarstwo ma co najmniej 6 ha przeliczeniowych, prowadzi dział specjalny produkcji rolnej albo zatrudnia pomocnika rolnika.
Kto płaci składkę zdrowotną w KRUS?
Składka zdrowotna jest obowiązkowa, ale nie zawsze przelewa ją sam ubezpieczony. W gospodarstwach rolnych o powierzchni poniżej 6 ha przeliczeniowych należność za rolników i domowników finansuje budżet państwa. Przy powierzchni wynoszącej 6 ha przeliczeniowych lub więcej składkę za ubezpieczone osoby opłaca rolnik.
Hektar przeliczeniowy służy do ustalenia wielkości gospodarstwa dla celów ubezpieczeniowych. Nie zawsze odpowiada jednemu hektarowi fizycznemu, ponieważ jego wartość zależy między innymi od rodzaju i jakości użytków rolnych.
Kto podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w KRUS?
Obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym mogą być objęci:
- rolnicy podlegający ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy albo na wniosek,
- domownicy stale pracujący w gospodarstwie rolnika, niezależnie od jego powierzchni,
- pomocnicy rolnika,
- osoby pobierające emeryturę lub rentę rolniczą,
- członkowie rodzin rolników, domowników, emerytów i rencistów, jeżeli nie mają własnego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego.
Samo ubezpieczenie społeczne w KRUS nie zawsze oznacza objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. Przykładowo osoba podlegająca ubezpieczeniu w ZUS z tytułu umowy zlecenia może opłacać składkę zdrowotną właśnie w ZUS.
Ile wynosi składka zdrowotna w KRUS?
Składka jest miesięczna i niepodzielna. W gospodarstwach rolnych wynosi 1 zł za każdy pełny hektar przeliczeniowy użytków rolnych za każdą ubezpieczoną osobę. Dla działów specjalnych produkcji rolnej oraz pomocników rolnika stosuje się odrębne zasady.
| Typ ubezpieczonego | Podstawa wyliczenia | Wysokość składki w 2026 r. |
|---|---|---|
| Rolnik lub domownik w gospodarstwie rolnym | 1 zł za każdy pełny hektar przeliczeniowy | Iloczyn liczby hektarów i liczby ubezpieczonych osób |
| Rolnik prowadzący dział specjalny produkcji rolnej | 9% zadeklarowanej podstawy, nie mniej niż minimalne wynagrodzenie | Co najmniej 433 zł miesięcznie |
| Domownik pracujący wyłącznie w dziale specjalnym | 9% podstawy wynoszącej 3 082,37 zł | 277 zł miesięcznie |
| Pomocnik rolnika | 9% podstawy wynoszącej 3 082,37 zł | 277 zł miesięcznie |
| Emeryt lub rencista rolniczy | 9% świadczenia emerytalnego lub rentowego | 9% świadczenia |
Stawki 277 zł dla domownika pracującego wyłącznie w dziale specjalnym oraz dla pomocnika rolnika obowiązują od 1 kwietnia 2026 r. Przy dziale specjalnym rolnik może zapłacić więcej niż minimum, jeśli zadeklarowana podstawa wymiaru składki jest wyższa.
Jak zgłosić się do ubezpieczenia i opłacać składki?
Spełnienie warunków do objęcia ubezpieczeniem nie zastępuje zgłoszenia. Do formalnego zgłoszenia służy druk KRUS UD-2Z. Procedura wygląda następująco:
- Pobierz formularz KRUS UD-2Z dotyczący zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego.
- Wypełnij dokument, podając dane osoby zgłaszanej oraz informacje wymagane przez KRUS.
- Złóż formularz w jednostce KRUS właściwej dla położenia gospodarstwa.
- Dopilnuj, aby zgłoszenie trafiło do KRUS w ustawowym terminie.
Rolnik i domownik mają na zgłoszenie 14 dni od momentu powstania obowiązku ubezpieczenia. W przypadku pomocnika rolnika termin wynosi 7 dni. Zgłoszenie członka rodziny również należy przekazać w ciągu 7 dni. Dokument można złożyć osobiście, przez operatora pocztowego, ePUAP lub e-doręczenia. Nie należy przesyłać go zwykłą pocztą elektroniczną.
Po sprawdzeniu danych KRUS przekazuje zgłoszenie do NFZ. Dopiero po prawidłowym zgłoszeniu i przekazaniu danych osoba uzyskuje uprawnienia do świadczeń zdrowotnych.
Terminy opłacania składek zależą od tytułu ubezpieczenia:
| Kto opłaca składkę? | Termin płatności | Zasada |
|---|---|---|
| Rolnik prowadzący gospodarstwo od 6 ha przeliczeniowych | Do ostatniego dnia pierwszego miesiąca kwartału | Termin taki jak przy składkach na ubezpieczenie społeczne rolników |
| Rolnik prowadzący dział specjalny produkcji rolnej | Do 15. dnia następnego miesiąca | Wpłata na rachunek właściwej jednostki KRUS |
| Rolnik za pomocnika rolnika | Do 15. dnia następnego miesiąca | Wpłata na rachunek właściwej jednostki KRUS |
Zbieg ubezpieczenia w KRUS i ZUS
Osoba pracująca w gospodarstwie może jednocześnie wykonywać pracę lub prowadzić działalność objętą ubezpieczeniem w ZUS. Dotyczy to między innymi umowy zlecenia, umowy agencyjnej, pełnienia funkcji w radzie nadzorczej lub działalności pozarolniczej.
W takim przypadku trzeba ustalić, który tytuł obejmuje ubezpieczenie zdrowotne. Jeżeli obowiązek powstaje w ZUS, składka zdrowotna może być opłacana tam zamiast w KRUS. Zmianę sytuacji należy zgłosić właściwej instytucji, ponieważ samo pozostawanie w ewidencji KRUS nie przesądza o prawie do świadczeń ani o miejscu opłacania składki.
Artykuł nie stanowi porady prawnej ani urzędowej. W przypadku zbiegu tytułów ubezpieczenia lub wątpliwości dotyczących wyliczenia składki należy skontaktować się z właściwą jednostką KRUS.
