Bank może pobierać 9% składki zdrowotnej od emerytury zagranicznej, jeżeli świadczeniobiorca podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce. Nie ma minimalnej kwoty emerytury, która automatycznie zwalniałaby z tej składki. Bank jest płatnikiem wykonującym ustawowy obowiązek, a w sprawach wymagających oceny statusu ubezpieczeniowego właściwą rolę odgrywa NFZ.
Dlaczego bank pobiera składkę od emerytury zagranicznej?
Osoba otrzymująca emeryturę lub rentę z zagranicy, która mieszka w Polsce i przekazuje świadczenie na rachunek w polskim banku, powinna poinformować bank o tym fakcie przed pierwszą wypłatą. Zwykle trzeba złożyć oświadczenie oraz dołączyć decyzję zagranicznej instytucji emerytalnej. Bank może wymagać tłumaczenia dokumentu na język polski przez tłumacza przysięgłego.
Po otrzymaniu dokumentów bank ustala, czy ma obowiązek pobierać zaliczkę na podatek i składkę zdrowotną. W zakresie podatku stosuje się między innymi art. 35 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Obowiązek poboru składki wynika z art. 85 ust. 9 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Bank nie rozstrzyga samodzielnie wszystkich kwestii dotyczących podlegania ubezpieczeniu. W określonych przypadkach zwraca się do NFZ, który ocenia, czy dana osoba podlega polskiemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Bank pełni więc przede wszystkim funkcję płatnika i wykonuje obowiązki wynikające z przepisów.
Składka zdrowotna wynosi 9% podstawy wymiaru. Przepisy nie przewidują progu minimalnego. Sam fakt, że świadczenie jest niskie, wypłacane raz w roku albo ma niewielką wartość po przeliczeniu na złote, nie oznacza automatycznego zwolnienia ze składki.
Jak przebiega weryfikacja przez NFZ?
Znaczenie ma państwo, z którego pochodzi świadczenie, oraz to, czy emeryt pobiera także polską emeryturę lub rentę. Przy świadczeniach z państw Unii Europejskiej, Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu oraz Zjednoczonego Królestwa bank może zwrócić się do właściwego oddziału NFZ o potwierdzenie statusu ubezpieczeniowego. Ocena ma charakter indywidualny.
W uproszczeniu różnice wyglądają następująco:
- Świadczenie z UE, EFTA lub Zjednoczonego Królestwa – składka jest pobierana po ustaleniu, że emeryt podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce. Bank może wystąpić do NFZ o potwierdzenie tej okoliczności.
- Świadczenie z państwa spoza tego obszaru – bank co do zasady pobiera składkę zgodnie z informacjami i dokumentami dotyczącymi świadczenia, bez takiego samego trybu zapytania do NFZ.
- Polska emerytura i emerytura zagraniczna – jeżeli oba świadczenia stanowią odrębne tytuły do ubezpieczenia, składka może być naliczana od każdego z nich osobno.
- Brak polskiej emerytury albo mieszkanie poza Polską – nie należy automatycznie zakładać, że składka jest należna w Polsce. Trzeba ustalić państwo właściwe według zasad koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W praktyce polska emerytura i emerytura z Niemiec, Belgii czy innego państwa mogą powodować odrębne potrącenia. Dotyczy to także świadczeń wypłacanych raz w roku. W takim przypadku składka może zostać pobrana przy rocznej wypłacie, a nie co miesiąc.
Co zrobić, gdy nie zgadzasz się z potrąceniem?
Najpierw trzeba ustalić, czy pismo banku dotyczy dopiero planowanej weryfikacji, czy już dokonano potrącenia. Przydatne jest uzyskanie informacji o podstawie naliczenia, okresie, kwocie świadczenia oraz ewentualnej odpowiedzi NFZ. Dalsze działania można prowadzić w następującej kolejności:
- Skontaktuj się z bankiem – poproś o wskazanie podstawy prawnej, kwoty stanowiącej podstawę składki, zastosowanego przeliczenia oraz informacji, czy bank otrzymał stanowisko NFZ.
- Złóż dokumenty do NFZ – właściwy oddział wojewódzki NFZ może rozpatrzyć sprawę podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Dołącz decyzję o przyznaniu świadczenia, dokumenty dotyczące polskiej emerytury, potwierdzenie miejsca zamieszkania i informacje o dokonanych potrąceniach.
- Przekaż stanowisko NFZ bankowi – jeżeli z rozstrzygnięcia wynika, że składka nie powinna być pobierana, przedstaw dokument bankowi i poproś o ponowną analizę.
- Rozdziel sprawę podatku od składki – wątpliwości dotyczące zaliczki na PIT kieruje się do organów podatkowych. Można wystąpić o interpretację indywidualną do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, a przy już pobranym podatku rozważyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty do właściwego urzędu skarbowego.
Nie należy zakładać z góry, że samo wystąpienie do NFZ oznacza zwrot składek. Najpierw organ musi ocenić, czy osoba podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce i czy bank prawidłowo zastosował przepisy.
Podatek a składka zdrowotna – czym się różnią?
Podatek dochodowy i składka zdrowotna są odrębnymi należnościami. To, że zagraniczna emerytura nie podlega podatkowi w Polsce na podstawie właściwej umowy międzynarodowej, nie przesądza jeszcze o braku składki zdrowotnej. Rezydencja podatkowa oraz podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu to różne kwestie.
| Cecha | Podatek dochodowy | Składka zdrowotna |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz umowa z państwem wypłacającym świadczenie | Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych |
| Cel | Finansowanie dochodów budżetu państwa | Finansowanie systemu ubezpieczenia zdrowotnego |
| Instytucja docelowa | Urząd Skarbowy | ZUS, który przekazuje środki do systemu ubezpieczenia zdrowotnego |
| Sposób ustalenia | Zależy między innymi od umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania i skali podatkowej | Zasadniczo 9% podstawy, jeżeli istnieje obowiązek ubezpieczenia w Polsce |
Bank może wystawić PIT-11, jeżeli pobiera zaliczki na podatek i otrzymał wymagane dokumenty. Informację tę uwzględnia się w rocznym rozliczeniu podatkowym. PIT-11 nie rozstrzyga jednak samodzielnie, czy składka zdrowotna została pobrana prawidłowo.
Jakie dokumenty zachować?
Dokumentacja ułatwia wyjaśnienie sprawy z bankiem i NFZ. Przydatne są w szczególności:
- decyzja zagranicznej instytucji o przyznaniu emerytury lub renty wraz z tłumaczeniem,
- oświadczenie złożone bankowi przed rozpoczęciem wypłat,
- potwierdzenia przelewów i dokumenty wypłaty świadczenia,
- informacje o polskiej emeryturze lub rencie oraz podleganiu ubezpieczeniu,
- pisma banku, odpowiedzi NFZ i zestawienia pobranych składek.
Dokumenty powinny pozwalać ustalić rodzaj świadczenia, państwo jego wypłaty, częstotliwość przelewów, okres, którego dotyczy potrącenie, oraz podstawę obliczenia składki.
Co jest najważniejsze?
Emerytura zagraniczna a składka zdrowotna to kwestia zależna przede wszystkim od podlegania ubezpieczeniu w Polsce, a nie od wysokości świadczenia. Bank pobiera składkę jako płatnik, natomiast NFZ może zweryfikować, czy obowiązek ubezpieczenia rzeczywiście istnieje. Zachowaj decyzję zagranicznej instytucji, dokumenty z banku i odpowiedzi organów. Przy kilku państwach, różnych świadczeniach lub zmianie miejsca zamieszkania warto przeanalizować sprawę indywidualnie, ponieważ samo obywatelstwo ani niski dochód nie przesądzają o wyniku.
Artykuł nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani finansowej. Przepisy dotyczące opodatkowania i ubezpieczenia zdrowotnego mogą zależeć od rodzaju świadczenia, państwa jego wypłaty oraz indywidualnej sytuacji emeryta.
