Tak, co do zasady umowa zlecenie wiąże się z obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Zleceniodawca zgłasza zleceniobiorcę do ZUS i odprowadza składkę, chyba że zastosowanie ma ustawowy wyjątek. Najważniejszy dotyczy uczniów i studentów, którzy nie ukończyli 26 lat. Znaczenie może mieć także zbieg kilku tytułów do ubezpieczeń, na przykład etatu, działalności gospodarczej lub innych umów zlecenia.
Jakie ubezpieczenie daje umowa zlecenie?
Jeżeli umowa zlecenie jest tytułem do ubezpieczenia, zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu. Dzięki niemu może korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, czyli między innymi leczenia w ramach NFZ.
Nie należy jednak utożsamiać składki zdrowotnej ze składkami społecznymi. Są to odrębne ubezpieczenia, a obowiązek ich opłacania może zależeć od innej sytuacji zawodowej zleceniobiorcy:
- Ubezpieczenie zdrowotne finansuje dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej w ramach NFZ.
- Ubezpieczenie emerytalne i rentowe wiąże się z przyszłymi świadczeniami emerytalnymi lub rentowymi.
- Ubezpieczenie wypadkowe chroni w razie wypadku związanego z wykonywaniem zlecenia, gdy podleganie temu ubezpieczeniu jest obowiązkowe.
- Ubezpieczenie chorobowe przy umowie zlecenie jest dobrowolne i może mieć znaczenie dla prawa do zasiłku chorobowego.
Składka zdrowotna wynosi 9% podstawy wymiaru. Co do zasady finansuje ją zleceniobiorca, ale to zleceniodawca oblicza ją, potrąca z wynagrodzenia i przekazuje do ZUS. Ubezpieczenie chorobowe działa inaczej. Można do niego przystąpić dobrowolnie, jeśli zleceniobiorca podlega z umowy obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
Kiedy składka zdrowotna nie jest obowiązkowa?
Sam fakt podpisania umowy nie wystarcza do prawidłowej oceny sytuacji. Trzeba sprawdzić status zleceniobiorcy oraz inne tytuły do ubezpieczeń. Najczęstsze przypadki przedstawia tabela:
| Sytuacja zleceniobiorcy | Czy ubezpieczenie zdrowotne jest obowiązkowe? |
|---|---|
| Zlecenie jest jedynym tytułem do ubezpieczeń | Tak, co do zasady zleceniodawca zgłasza zleceniobiorcę do ubezpieczenia zdrowotnego. |
| Uczeń szkoły ponadpodstawowej lub student, który nie ukończył 26 lat | Nie z tytułu umowy zlecenie, z wyjątkiem zlecenia zawartego z własnym pracodawcą lub wykonywanego na jego rzecz. |
| Umowa o pracę i zlecenie dla innej firmy | Zwykle tak. Składka zdrowotna jest rozliczana także od zlecenia, nawet gdy etat zapewnia ubezpieczenia społeczne. |
| Umowa zlecenie z własnym pracodawcą | Tak. Dla celów ubezpieczeniowych zlecenie jest traktowane jak zatrudnienie pracownicze. |
| Kilka umów zlecenia | Co do zasady składkę zdrowotną opłaca się odrębnie z każdej umowy, jeśli nie działa szczególne wyłączenie. |
Student lub uczeń do 26. roku życia nie podlega z umowy zlecenie obowiązkowo ani ubezpieczeniom społecznym, ani zdrowotnemu. Nie oznacza to jednak automatycznie braku prawa do leczenia. Do ubezpieczenia zdrowotnego może zgłosić go rodzic albo uczelnia, jeśli spełnione są warunki takiego zgłoszenia.
Inaczej wygląda sytuacja przy zbiegu tytułów. Etat, działalność gospodarcza lub kilka umów zlecenia mogą zmienić zakres obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Nie należy jednak przenosić tych zasad automatycznie na składkę zdrowotną. Przy wielu tytułach zdrowotne zwykle rozlicza się z każdego z nich osobno.
Jak zgłosić zleceniobiorcę do ZUS?
Za formalności odpowiada zleceniodawca. Jeżeli z umowy wynika obowiązek ubezpieczenia, zgłoszenia dokonuje się w terminie 7 dni od dnia powstania obowiązku ubezpieczenia, zwykle od rozpoczęcia wykonywania zlecenia. W praktyce postępowanie wygląda następująco:
- Zleceniodawca ustala, czy zleceniobiorca ma inny tytuł do ubezpieczeń, prowadzi działalność albo ma status ucznia lub studenta.
- Na podstawie tych informacji określa zakres ubezpieczeń.
- Składa formularz ZUS ZUA, gdy zleceniobiorca podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu, albo ZUS ZZA, gdy zgłoszenie dotyczy wyłącznie ubezpieczenia zdrowotnego.
- Rozlicza i przekazuje należne składki do ZUS oraz wykazuje je w dokumentach rozliczeniowych.
Zleceniobiorca powinien przekazać zleceniodawcy informacje o innych umowach, etacie, działalności gospodarczej, emeryturze lub rencie. Bez tych danych firma może błędnie ustalić zakres ubezpieczeń.
Jak sprawdzić, czy składka jest opłacana?
Najpierw warto poprosić zleceniodawcę lub dział kadr o informację, na jakim formularzu dokonano zgłoszenia i jakie ubezpieczenia obejmuje. Status można także zweryfikować na swoim koncie w PUE ZUS, obecnie obsługiwanym w ramach e-ZUS. Przy kilku umowach, zmianie statusu studenta albo jednoczesnym etacie i działalności gospodarczej zasady bywają bardziej złożone, dlatego potrzebne mogą być dodatkowe dane o podstawie wymiaru składek i datach rozpoczęcia poszczególnych tytułów.
Najkrócej: umowa zlecenie zazwyczaj zapewnia ubezpieczenie zdrowotne, ale nie każda osoba wykonująca zlecenie podlega składce z tej umowy. Najważniejszym wyjątkiem jest uczeń lub student do 26. roku życia, a przy pozostałych osobach trzeba sprawdzić zbieg tytułów i relację zlecenia z innymi formami aktywności zawodowej.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W przypadku kilku tytułów do ubezpieczeń lub nietypowej sytuacji warto sprawdzić aktualne zasady w ZUS albo skonsultować się ze specjalistą.
