Dodatek węglowy był jednorazowym świadczeniem w wysokości 3000 zł dla gospodarstwa domowego, którego główne źródło ogrzewania wykorzystuje paliwo stałe. Zasadnicze znaczenie miało zgłoszenie źródła ciepła do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB), jednak po nowelizacji przepisów, która weszła w życie 3 listopada 2022 r., w określonych sytuacjach możliwe było także potwierdzenie źródła podczas wywiadu środowiskowego.
Kto mógł otrzymać dodatek węglowy?
Świadczenie przysługiwało gospodarstwu domowemu, którego głównym źródłem ogrzewania był kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa albo piec kaflowy. Urządzenie musiało być zasilane węglem kamiennym, brykietem lub peletem zawierającymi co najmniej 85% węgla kamiennego.
Źródło ogrzewania powinno być wskazane w CEEB. Nie było przy tym istotne, kto był właścicielem urządzenia lub nieruchomości. Liczyło się faktyczne korzystanie z niego przez gospodarstwo domowe. Z dodatku mogli korzystać także najemcy, jeżeli faktycznie zamieszkiwali lokal i prowadzili w nim gospodarstwo domowe.
Przez gospodarstwo domowe rozumiano osobę samotnie zamieszkującą i gospodarującą albo osobę oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione, które wspólnie zamieszkiwały i gospodarowały. O wspólnym gospodarowaniu mogło świadczyć między innymi wspólne ponoszenie kosztów ogrzewania, opłat mieszkaniowych i wykonywanie codziennych obowiązków.
Najważniejsze warianty uprawnienia przedstawia poniższe zestawienie:
| Kategoria | Możliwość otrzymania wsparcia | Warunek lub ograniczenie |
|---|---|---|
| Gospodarstwo z kotłem na węgiel | Tak | Źródło musiało być główne i spełniać warunki dotyczące paliwa. |
| Najemca lokalu | Tak | Musiał faktycznie zamieszkiwać i gospodarować pod wskazanym adresem. |
| Gospodarstwo ogrzewane gazem | Nie, jeśli gaz był głównym źródłem | Samo posiadanie dodatkowego kotła węglowego nie wystarczało. |
| Gospodarstwo w budynku wielorodzinnym | Tak, w określonych warunkach | Wniosek składało każde gospodarstwo osobno, a przy lokalnej sieci potrzebne mogło być oświadczenie zarządcy. |
Jakie źródła i paliwa były objęte świadczeniem?
Do urządzeń wskazywanych w przepisach należały:
- Kocioł na paliwo stałe.
- Kominek, koza lub ogrzewacz powietrza.
- Trzon kuchenny, piecokuchnia lub kuchnia węglowa.
- Piec kaflowy na paliwo stałe.
Paliwem mogły być węgiel kamienny, brykiet albo pelet zawierający co najmniej 85% węgla kamiennego. W praktyce znaczenie mogła mieć także forma paliwa, między innymi ekogroszek lub miał, o ile spełniały wymóg dotyczący zawartości węgla kamiennego.
Co zmieniła nowelizacja z 3 listopada 2022 roku?
Nowelizacja ustawy o dodatku węglowym, uchwalona w związku z ustawą o zakupie preferencyjnym paliwa stałego, złagodziła część wcześniejszych ograniczeń. W postępowaniach niezakończonych wypłatą środków przed 3 listopada 2022 r. stosowano nowe zasady.
Po zmianach możliwe było przyznanie świadczenia, gdy źródło ogrzewania zgłoszono do CEEB po 11 sierpnia 2022 r. albo nie zgłoszono go wcześniej. Nie oznaczało to jednak automatycznej wypłaty. Gmina musiała ustalić, czy źródło faktycznie istniało, było używane jako główne i spełniało warunki ustawowe. Służył temu wywiad środowiskowy, a w określonych przypadkach gmina mogła także dokonać wpisu źródła do CEEB z urzędu.
Nadal obowiązywała zasada, że jedno gospodarstwo domowe mogło otrzymać jeden dodatek. Jeżeli pod jednym adresem znajdowało się kilka odrębnych lokali i faktycznie działały w nich osobne gospodarstwa, przepisy dopuszczały wyjątek. Zwykle wymagane było podjęcie formalnych działań zmierzających do wydzielenia adresów oraz potwierdzenie sytuacji podczas wywiadu środowiskowego.
Sam fakt złożenia kilku wniosków nie tworzył kilku gospodarstw. Mąż i żona nie mogli otrzymać dwóch świadczeń tylko dlatego, że mieli rozdzielność majątkową. Decydujące było to, czy wspólnie zamieszkiwali i gospodarowali. Zameldowanie nie było konieczne, ponieważ liczyło się faktyczne miejsce zamieszkania i prowadzenia gospodarstwa.
Jak złożyć wniosek o dodatek węglowy?
Wniosek składało się w gminie właściwej dla miejsca zamieszkania. Można było zrobić to papierowo albo elektronicznie. Procedura przebiegała następująco:
- Pobrać jednolity formularz wniosku dostępny w gminie lub w materiałach Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
- Wpisać dane wnioskodawcy, członków gospodarstwa domowego, adres zamieszkania oraz wskazane główne źródło ogrzewania.
- Podać numer rachunku do wypłaty świadczenia, jeżeli wypłata miała nastąpić przelewem.
- Złożyć formularz w urzędzie gminy albo przesłać go elektronicznie.
Elektroniczne złożenie wniosku nie odbywało się przez dedykowany e-formularz. Wnioskodawca wysyłał pismo ogólne do właściwego urzędu za pośrednictwem ePUAP, dołączając wypełniony formularz. Dokument należało uwierzytelnić profilem zaufanym, podpisem kwalifikowanym albo podpisem osobistym.
Ustawowy termin składania wniosków upływał 30 listopada 2022 r. Wnioski złożone po tym terminie pozostawiano bez rozpoznania. Przepisy przewidywały wypłatę świadczenia w terminie do dwóch miesięcy od złożenia wniosku, z uwzględnieniem szczególnych terminów określonych w ustawie.
Jak gmina weryfikowała wniosek?
Gmina mogła sprawdzać dane zawarte we wniosku w CEEB oraz w innych posiadanych zasobach. Weryfikacja mogła obejmować informacje dotyczące świadczeń społecznych, deklaracji za odpady komunalne, rejestru mieszkańców, podatków i innych dokumentów znajdujących się w dyspozycji organu.
Jeżeli pojawiały się wątpliwości, urząd mógł wezwać wnioskodawcę do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień lub dokumentów, takich jak umowa najmu, deklaracja podatkowa albo dokument potwierdzający rozwód lub separację. W określonych sytuacjach przeprowadzano wywiad środowiskowy. Odmowa zgody na jego przeprowadzenie mogła skutkować odmową przyznania świadczenia.
Gmina mogła korzystać między innymi z następujących źródeł informacji:
- Danych dotyczących świadczeń rodzinnych, socjalnych, osłonowych lub mieszkaniowych.
- Deklaracji dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
- Rejestru PESEL i rejestru mieszkańców.
- Umów najmu, dokumentów podatkowych i innych materiałów potrzebnych do ustalenia stanu faktycznego.
Wniosek i zawarte w nim oświadczenia składano pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Podanie nieprawdziwych informacji mogło prowadzić do odmowy wypłaty, obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia oraz zawiadomienia organów ścigania.
Przed podpisaniem formularza należało sprawdzić przede wszystkim skład gospodarstwa domowego, faktyczne miejsce zamieszkania, główne źródło ogrzewania oraz dane dotyczące CEEB. W sprawach dotyczących dodatku stosowano także przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji odmownej można było odwołać się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.
Informacje dotyczą historycznych zasad przyznawania dodatku węglowego obowiązujących w 2022 roku, w tym zmian wprowadzonych od 3 listopada 2022 r. Przy ocenie konkretnej sprawy należy uwzględnić treść właściwych przepisów oraz dokumentów urzędowych.
