DN nie oznacza rzeczywistej średnicy rury. Przy doborze trzeba sprawdzić jednocześnie średnicę nominalną DN, średnicę zewnętrzną OD, grubość ścianki t oraz wynikającą z nich średnicę wewnętrzną ID. Poniższe zestawienia ułatwiają szybkie porównanie wymiarów, ale przed zakupem należy potwierdzić normę wykonania i tolerancje konkretnej rury.
Podstawowa tabela wymiarów rur stalowych
Wartość DN służy do klasyfikacji rozmiaru i dopasowania elementów instalacji. Nie jest dokładnym wymiarem zewnętrznym ani wewnętrznym. OD jest wymiarem fizycznym, który ma znaczenie przy doborze obejm, złączek i przepustów. Średnicę wewnętrzną można obliczyć ze wzoru ID = OD – 2 × t.
| DN | OD (mm) | t (mm) | ID (mm) |
|---|---|---|---|
| 6 | 10,2 | 1,5 | 7,2 |
| 8 | 13,5 | 1,8 | 9,9 |
| 10 | 17,2 | 2,0 | 13,2 |
| 15 | 21,3 | 2,3 | 16,7 |
| 20 | 26,9 | 2,6 | 21,7 |
| 25 | 33,7 | 3,2 | 27,3 |
| 32 | 42,4 | 3,6 | 35,2 |
| 40 | 48,3 | 3,7 | 40,9 |
| 50 | 60,3 | 4,0 | 52,3 |
| 65 | 76,1 | 4,5 | 67,1 |
| 80 | 88,9 | 4,8 | 79,3 |
| 100 | 114,3 | 5,4 | 103,5 |
| 125 | 139,7 | 5,9 | 127,9 |
| 150 | 168,3 | 6,3 | 155,7 |
| 200 | 219,1 | 6,6 | 205,9 |
Podane grubości są przykładowymi wartościami dla zestawienia. Ta sama średnica nominalna może występować z inną grubością ścianki, dlatego zmieni się także ID. W konstrukcjach stalowych często najpierw określa się OD i t, natomiast w instalacjach przepływowych ważna jest również rzeczywista średnica wewnętrzna.
DN, OD, ID i SCH – co oznaczają?
Najczęściej spotykane skróty opisują różne parametry tej samej rury. Nie należy traktować ich jako zamienników:
- DN – średnica nominalna, czyli umowne oznaczenie rozmiaru stosowane w instalacjach i armaturze.
- OD – średnica zewnętrzna, mierzona w milimetrach i istotna przy dopasowaniu elementów zewnętrznych.
- ID – średnica wewnętrzna, zależna od OD oraz grubości ścianki.
- SCH – Schedule, czyli seria grubości ścianek przypisana do danego rozmiaru nominalnego.
SCH 40 lub SCH 80 nie oznacza jednej, stałej grubości dla wszystkich średnic. Numer harmonogramu wskazuje serię, a konkretna wartość t zależy od DN lub NPS. System SCH opisują między innymi normy ASME B36.10M dla rur stalowych oraz ASME B36.19M dla rur ze stali nierdzewnej. W dokumentacji europejskiej wymiary rur mogą być podawane według PN-EN 10220.
Przelicznik DN na cale i NPS
NPS, czyli Nominal Pipe Size, to północnoamerykański system nominalnych rozmiarów wyrażanych w calach. Nie jest to proste przeliczenie rzeczywistej średnicy na zasadzie 1 cal = 25,4 mm. Odpowiedniki DN i NPS należy odczytywać z tabeli:
| DN | NPS | Rozmiar calowy |
|---|---|---|
| 6 | 1/8 | 1/8″ |
| 8 | 1/4 | 1/4″ |
| 10 | 3/8 | 3/8″ |
| 15 | 1/2 | 1/2″ |
| 20 | 3/4 | 3/4″ |
| 25 | 1 | 1″ |
| 32 | 1 1/4 | 1 1/4″ |
| 40 | 1 1/2 | 1 1/2″ |
| 50 | 2 | 2″ |
| 65 | 2 1/2 | 2 1/2″ |
| 80 | 3 | 3″ |
| 100 | 4 | 4″ |
| 150 | 6 | 6″ |
| 200 | 8 | 8″ |
Przykładowo rura 1″ ma zwykle oznaczenie DN25, ale jej OD wynosi około 33,7 mm, a nie 25,4 mm. Przy zamawianiu nie wystarczy więc podać samego rozmiaru calowego.
Jak dobrać i zmierzyć rurę stalową?
Przy sprawdzaniu istniejącej rury lub kompletowaniu elementów wykonaj pomiary w następującej kolejności:
- Ustal, czy potrzebujesz średnicy zewnętrznej OD, czy wewnętrznej ID. OD decyduje o dopasowaniu obejm i złączek zewnętrznych, a ID wpływa na przekrój przepływu.
- Zmierz średnicę w kilku miejscach, najlepiej suwmiarką lub odpowiednim przyrządem pomiarowym.
- Sprawdź grubość ścianki, ponieważ dwa odcinki o tym samym OD mogą mieć różne ID i różną masę.
- Porównaj wynik z DN, NPS, SCH oraz normą wskazaną w dokumentacji technicznej.
- Przy projektach ciśnieniowych lub konstrukcyjnych potwierdź dobór na podstawie obciążeń, temperatury, medium i wymagań materiałowych.
Ostrzeżenie: tabela wymiarów jest punktem odniesienia, a nie dowodem, że każda rura ma dokładnie podaną wartość. Tolerancje OD, t i owalność zależą od normy wykonania, metody produkcji oraz konkretnej partii. Przy połączeniach wymagających dokładności, szczególnie przed spawaniem, zmierz OD w kilku przekrojach i sprawdź dokumentację według właściwej normy, w tym PN-EN 10220, jeśli ma zastosowanie.
Ciężar jednostkowy rur stalowych
Masa jednego metra zależy przede wszystkim od OD, grubości ścianki i gęstości materiału. Poniższe wartości są orientacyjne dla popularnych wymiarów, przy przykładowych grubościach ścianek z tabeli podstawowej.
| DN | OD (mm) | t (mm) | Ciężar około (kg/m) |
|---|---|---|---|
| 15 | 21,3 | 2,3 | 1,08 |
| 20 | 26,9 | 2,6 | 1,40 |
| 25 | 33,7 | 3,2 | 2,41 |
| 32 | 42,4 | 3,6 | 3,44 |
| 40 | 48,3 | 3,7 | 3,97 |
| 50 | 60,3 | 4,0 | 5,03 |
| 65 | 76,1 | 4,5 | 7,95 |
| 80 | 88,9 | 4,8 | 9,37 |
| 100 | 114,3 | 5,4 | 12,2 |
| 125 | 139,7 | 5,9 | 16,6 |
| 150 | 168,3 | 6,3 | 22,5 |
| 200 | 219,1 | 6,6 | 33,1 |
Wartości masy mogą się różnić zależnie od rzeczywistej grubości, tolerancji oraz gatunku stali. Przy obliczeniach konstrukcyjnych i transporcie użyj danych producenta, a nie wyłącznie wartości orientacyjnej.
Co sprawdzić przed zamówieniem?
Najbezpieczniej podać pełny zapis obejmujący DN lub NPS, OD, grubość ścianki albo SCH, gatunek stali, długość oraz normę wykonania. Sama informacja „rura DN50” może nie wystarczyć do prawidłowego dopasowania. Gdy parametry mają wpływ na bezpieczeństwo instalacji lub konstrukcji, rozstrzygające są dokumentacja techniczna i deklarowane tolerancje konkretnego producenta.
