Dobór paska zębatego opiera się na trzech parametrach: podziałce, długości podziałowej i szerokości. Oznaczenie, na przykład 500-5M-15, pozwala zwykle odczytać te wartości bez demontażu napędu. Gdy nadruk jest nieczytelny, potrzebny jest dokładny pomiar paska i profilu zębów.
Jak odczytać oznaczenie paska zębatego?
Pasek zębaty przenosi napęd dzięki zazębieniu z kołem pasowym. Nie należy dobierać go wyłącznie po długości. Profil zębów i podziałka muszą odpowiadać kołom, ponieważ nawet niewielka różnica może powodować hałas, przeskakiwanie zębów, przyspieszone zużycie i awarię napędu.
Podziałka to odległość mierzona między środkami dwóch sąsiednich zębów, na linii podziałowej paska. W oznaczeniu może występować jako wartość metryczna, na przykład 5M, albo jako symbol profilu, taki jak T5 czy T10. Długość podziałowa oznacza obwód mierzony po tej samej linii, a szerokość określa wymiar paska w poprzek zębów.
Przykładowy kod 500-5M-15 można odczytać w następujący sposób:
| Element oznaczenia | Opis | Przykład |
|---|---|---|
| Długość podziałowa | Obwód paska mierzony na linii podziałowej, wyrażony w milimetrach | 500 mm |
| Podziałka i profil | Odległość między środkami sąsiednich zębów oraz geometria zęba | 5M |
| Szerokość | Szerokość robocza paska | 15 mm |
Sposób zapisu może różnić się między producentami. Niektóre oznaczenia zawierają również symbol materiału, wykonania, długości w liczbie zębów albo dodatkowe oznaczenie serii. Dlatego kod należy porównać z katalogiem producenta, szczególnie w zastosowaniach przemysłowych.
Jak zmierzyć pasek bez czytelnego oznaczenia?
Pomiar wykonuj po oczyszczeniu paska i sprawdzeniu, czy zęby nie są częściowo starte. Zwykła taśma miernicza może dać jedynie wynik orientacyjny. Przy doborze zamiennika lepszy będzie sprawdzian podziałki, suwmiarka oraz przyrząd do pomiaru długości paska.
Postępuj według kolejnych czynności:
- Policz zęby na całym obwodzie paska. Jeżeli znasz ich liczbę, długość podziałową można powiązać z podziałką według zależności: długość podziałowa = liczba zębów × podziałka.
- Zmierz podziałkę między środkami dwóch sąsiednich zębów. Nie mierz od krawędzi jednego zęba do krawędzi następnego, ponieważ taki wynik będzie obarczony błędem.
- Sprawdź profil zęba i porównaj jego kształt z profilem koła pasowego. Sama podziałka nie wystarcza do identyfikacji paska.
- Zmierz szerokość paska w kilku miejscach. Różnice mogą wskazywać na zużycie, uszkodzenie krawędzi albo nieprawidłowe prowadzenie.
- Odczytaj lub wyznacz długość podziałową. Pomiar po zewnętrznej stronie nie jest równoważny długości podziałowej, ponieważ zależy od grubości paska i jego profilu.
Przy pomiarze zużytego elementu nie należy bezpośrednio przenosić oznaczeń długości z innych rodzajów pasów. Symbole takie jak Ld, Lz i Lw dotyczą określonych sposobów mierzenia długości i nie powinny być automatycznie stosowane do pasów zębatych bez potwierdzenia w dokumentacji danego profilu.
Typowe profile pasków zębatych
Profile T i AT mają zęby o geometrii trapezowej, ale nie są wzajemnie zamienne. Profil AT zwykle wykorzystuje mocniejszą geometrię i może być stosowany w napędach wymagających większej zdolności przenoszenia obciążenia, jednak ostateczny wybór zależy od konstrukcji koła, szerokości paska i parametrów napędu. Profile HTD mają zaokrąglony zarys zęba, przystosowany do bardziej równomiernego przenoszenia obciążenia.
| Profil | Podziałka | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| T2.5 | 2,5 mm | Małe mechanizmy, urządzenia precyzyjne i lekkie napędy |
| T5 | 5 mm | Automatyka, drukarki, lekkie maszyny i napędy pozycjonujące |
| T10 | 10 mm | Maszyny o większym obciążeniu i napędy przemysłowe |
| 3M | 3 mm | Precyzyjne napędy o niewielkich wymiarach |
| 5M | 5 mm | Automatyka, napędy liniowe i urządzenia CNC |
| 8M | 8 mm | Napędy wymagające większej nośności i odporności na obciążenia |
W oznaczeniu T5 cyfra wskazuje podziałkę 5 mm, a litera T określa rodzinę profilu. W przypadku 5M cyfra również oznacza 5 mm, ale litera M wskazuje inną geometrię zęba niż w profilu T5. Pasek T5 nie jest więc zamiennikiem paska 5M, mimo identycznej wartości podziałki.
Przed zamówieniem należy sprawdzić jeszcze trzy warunki:
- Obciążenie napędu – szerokość i profil muszą przenosić wymagany moment bez przeskakiwania zębów.
- Prędkość obrotowa – przy wysokiej prędkości znaczenie mają dokładność wykonania, wyważenie i właściwe prowadzenie paska.
- Środowisko pracy – temperatura, oleje, pył i wilgoć mogą ograniczać trwałość określonych materiałów.
- Zgodność z kołami pasowymi – liczba zębów, podziałka i profil koła muszą odpowiadać paskowi.
Najbezpieczniej wymienić pasek na element o dokładnie takim samym profilu, długości podziałowej i szerokości. Jeżeli te dane nie są dostępne, trzeba ustalić je na podstawie oznaczenia, pomiaru oraz dokumentacji koła pasowego. W napędach o dużym obciążeniu przypadkowy zamiennik może doprowadzić do uszkodzenia nie tylko paska, lecz także kół i napędzanej maszyny.
Przy wyborze paska zębatego zacznij od kodu producenta, a następnie potwierdź podziałkę, długość podziałową, szerokość i profil zęba. Te cztery informacje pozwalają ograniczyć ryzyko pomylenia podobnych, ale niezamiennych elementów.
