Estoński CIT – warunki, jakie trzeba spełnić, aby skorzystać

Estoński CIT mogą wybrać określone spółki, które spełniają jednocześnie wymogi dotyczące formy prawnej, struktury przychodów, właścicieli, zatrudnienia i dokumentacji. Zawiadomienie ZAW-RD trzeba złożyć do końca pierwszego miesiąca roku podatkowego, w którym spółka chce rozpocząć opodatkowanie ryczałtem od dochodów spółek. Sprawdź, jak zweryfikować każdy warunek i kiedy można stracić prawo do tego modelu.

Na czym polega estoński CIT?

Estoński CIT, którego formalna nazwa to ryczałt od dochodów spółek, różni się od klasycznego podatku dochodowego od osób prawnych przede wszystkim momentem opodatkowania. Spółka co do zasady nie płaci podatku od wypracowanego zysku tak długo, jak nie przeznacza go do wypłaty wspólnikom.

W modelu klasycznym podatek CIT jest rozliczany od dochodu, a spółka może być zobowiązana do wpłacania zaliczek w trakcie roku. Przy estońskim CIT środki pozostawione w firmie mogą służyć działalności operacyjnej, inwestycjom albo finansowaniu bieżących potrzeb.

Estoński CIT nie oznacza całkowitego braku opodatkowania. Podatek jest zasadniczo odroczony do momentu dystrybucji zysku, ale niektóre świadczenia i wydatki podlegają opodatkowaniu na bieżąco.

System obejmuje również podatek od dywidendy wypłacanej wspólnikowi. Dzięki odliczeniu części podatku zapłaconego przez spółkę łączne obciążenie może być niższe niż przy klasycznym CIT.

Kto może wybrać estoński CIT?

Ryczałt od dochodów spółek jest dostępny dla podmiotów prowadzących działalność w określonych formach prawnych. Spółka musi mieć również siedzibę lub zarząd w Polsce oraz podlegać w Polsce opodatkowaniu od całości swoich dochodów.

Z estońskiego CIT mogą korzystać:

• spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
• spółki akcyjne,
• proste spółki akcyjne,
• spółki komandytowe,
• spółki komandytowo-akcyjne.

Sama forma prawna nie wystarczy. Wszystkie pozostałe wymagania muszą być spełnione łącznie. Naruszenie choćby jednego z nich może uniemożliwić wybór ryczałtu albo doprowadzić do utraty prawa do jego stosowania.

Jakie warunki trzeba spełnić?

Przed złożeniem ZAW-RD warto przeanalizować strukturę właścicielską, rodzaj przychodów, sposób zatrudnienia oraz udział spółki w innych podmiotach. Weryfikacja powinna obejmować nie tylko dzień wejścia w estoński CIT, lecz także cały okres korzystania z tej formy opodatkowania.

Struktura przychodów

W poprzednim roku podatkowym mniej niż 50% przychodów wraz z należnym VAT może pochodzić z określonych źródeł pasywnych albo z niektórych transakcji z podmiotami powiązanymi.

Limit obejmuje przychody:

• z wierzytelności,
• z odsetek i pożytków od pożyczek,
• z odsetkowej części rat leasingowych,
• z poręczeń i gwarancji,
• z praw autorskich i praw własności przemysłowej,
• ze zbycia lub realizacji praw wynikających z instrumentów finansowych,
• z transakcji z podmiotami powiązanymi, jeżeli nie powstaje w nich ekonomiczna wartość dodana albo jest ona znikoma.

Przy transakcjach z podmiotami powiązanymi trzeba ocenić ich rzeczywisty charakter gospodarczy. Sama formalna sprzedaż lub usługa nie wystarczy, jeżeli transakcja nie wiąże się z faktycznym zaangażowaniem zasobów i tworzeniem wartości.

Prosta struktura właścicielska

Udziałowcami, akcjonariuszami lub wspólnikami spółki mogą być wyłącznie osoby fizyczne. Ograniczenie dotyczy również określonych praw majątkowych związanych z funkcją fundatora, beneficjenta fundacji, trustu albo innego stosunku powierniczego.

Nawet mniejszościowy udział innej spółki w kapitale podatnika może wykluczyć estoński CIT. Przed wyborem ryczałtu należy więc sprawdzić aktualną umowę spółki, księgę udziałów oraz wszelkie prawa przysługujące wspólnikom.

Brak udziałów w innych podmiotach

Spółka korzystająca z estońskiego CIT nie może posiadać:

• udziałów lub akcji w kapitale innej spółki,
• tytułów uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym,
• tytułów uczestnictwa w instytucji wspólnego inwestowania,
• ogółu praw i obowiązków w spółce niebędącej osobą prawną.

Zakaz obejmuje także inne prawa majątkowe dające możliwość otrzymania świadczenia jako fundator lub beneficjent określonych struktur. W praktyce trzeba przeanalizować nie tylko klasyczne udziały, ale też inwestycje kapitałowe i prawa wynikające z umów.

Sprawozdawczość finansowa

W okresie opodatkowania ryczałtem spółka nie może sporządzać sprawozdań finansowych zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości. Warunek ten dotyczy przede wszystkim podmiotów, które z uwagi na swoją działalność stosują MSR.

Jak spełnić warunek zatrudnienia?

Warunek zatrudnienia jest jednym z najczęściej problematycznych elementów estońskiego CIT. W standardowym wariancie spółka musi zatrudniać co najmniej 3 osoby w przeliczeniu na pełne etaty, przez co najmniej 300 dni w roku podatkowym. Jeżeli rok podatkowy nie obejmuje kolejnych 12 miesięcy kalendarzowych, wymagany okres wynosi co najmniej 82% dni tego roku.

Do limitu nie wlicza się udziałowców, akcjonariuszy ani wspólników. Mogą natomiast zostać uwzględnieni członkowie ich rodzin, jeżeli pozostają w rzeczywistym stosunku zatrudnienia.

Umowa o pracę

Trzy pełne etaty nie muszą oznaczać dokładnie trzech pracowników. Wymóg może zostać spełniony przez większą liczbę osób zatrudnionych na część etatu, jeśli ich łączny wymiar odpowiada co najmniej trzem pełnym etatom.

Spółka nie musi utrzymywać takiej samej liczby etatów, jaka istniała w dniu wejścia w estoński CIT. Liczy się zachowanie minimalnego poziomu wymaganego przepisami, a nie utrzymanie wcześniejszego zatrudnienia, na przykład 17 albo 24 etatów.

Umowy cywilnoprawne

Zamiast umów o pracę można zastosować umowy inne niż umowa o pracę, na przykład umowy zlecenia. W takim wariancie spółka musi zatrudniać co najmniej 3 osoby fizyczne oraz ponosić na ich wynagrodzenia wydatki odpowiadające co najmniej trzykrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw.

Spółka musi być w związku z tym płatnikiem zaliczek na PIT albo składek ZUS. Wątpliwości mogą pojawić się przy umowach ze studentami korzystającymi ze zwolnienia podatkowego lub składkowego, dlatego taki model warto potwierdzić przed jego zastosowaniem.

Nie należy automatycznie sumować dwóch etatów i jednej umowy zlecenia. Z dostępnych interpretacji wynika, że mieszanie obu wariantów nie pozwala spełnić warunku przez prostą kombinację 2+1. Spółka powinna spełnić odrębnie wymogi dotyczące trzech etatów albo wymogi przewidziane dla trzech osób na umowach cywilnoprawnych.

Jakie ulgi dotyczą małych podatników?

Mały podatnik może skorzystać z uproszczenia dotyczącego zatrudnienia. W pierwszym roku opodatkowania ryczałtem wystarczy co najmniej jedna osoba w przeliczeniu na pełny etat, zatrudniona przez wymagany okres. Alternatywnie możliwe jest zatrudnienie jednej osoby na innej umowie, przy zachowaniu wymaganego poziomu wydatków na wynagrodzenie.

W kolejnych latach mały podatnik powinien osiągnąć standardowy poziom zatrudnienia. W tym przypadku uproszczenie nie działa tak samo jak preferencja dla podmiotu rozpoczynającego działalność.

Status małego podatnika ustala się na podstawie wartości sprzedaży wraz z należnym VAT uzyskanej w poprzednim roku podatkowym. Limit odpowiada równowartości 2 mln euro.

Jakie zasady dotyczą nowych spółek?

Podatnik rozpoczynający działalność nie musi spełniać standardowego warunku zatrudnienia w roku rozpoczęcia działalności oraz w dwóch bezpośrednio następujących latach podatkowych. Od drugiego roku powinien jednak zwiększać zatrudnienie o co najmniej jeden pełny etat rocznie, aż do osiągnięcia poziomu określonego w przepisach.

Przykładowy harmonogram może wyglądać następująco:

Przy umowach o pracę przepisy dotyczące okresu 300 dni nie mają zastosowania w okresie przejściowym dla podatnika rozpoczynającego działalność. Inaczej wygląda sytuacja przy umowach cywilnoprawnych – w tym wariancie już od drugiego roku należy co do zasady spełniać pełny warunek dotyczący liczby osób i wysokości wynagrodzeń.

Jeżeli pierwszy rok obrotowy został wydłużony, trzeba ustalić, czy obejmuje on również pierwszy rok podatkowy. Ma to wpływ na moment rozpoczęcia zwiększania zatrudnienia.

Kiedy estoński CIT jest wyłączony?

Nie każda spółka może wybrać ryczałt od dochodów spółek. Wyłączenia dotyczą zarówno rodzaju prowadzonej działalności, jak i określonych reorganizacji.

Z estońskiego CIT nie skorzystają między innymi:

• przedsiębiorstwa finansowe, w tym banki i SKOK-i,
• instytucje pożyczkowe,
• podatnicy prowadzący działalność w specjalnej strefie ekonomicznej albo na podstawie decyzji o wsparciu,
• podatnicy postawieni w stan upadłości lub likwidacji,
• podmioty utworzone w wyniku określonych połączeń, podziałów lub aportów.

Ograniczenia obejmują między innymi spółki powstałe przez wniesienie przedsiębiorstwa, jego zorganizowanej części albo składników majątku o wartości przekraczającej równowartość 10 tys. euro. W takich przypadkach okres wyłączenia trwa co do zasady w roku rozpoczęcia działalności i roku następnym, nie krócej jednak niż przez 24 miesiące od utworzenia.

Podział przez wydzielenie lub wyodrębnienie również może skutkować ograniczeniem prawa do ryczałtu. Samo przekształcenie w inną spółkę handlową nie powoduje automatycznie takiego wyłączenia, ale może wiązać się z obowiązkiem rozliczenia dochodu z przekształcenia.

Jak zgłosić wybór estońskiego CIT?

Wybór ryczałtu zgłasza się na formularzu ZAW-RD. Dokument należy złożyć do właściwego naczelnika urzędu skarbowego do końca pierwszego miesiąca pierwszego roku podatkowego, w którym spółka ma być opodatkowana estońskim CIT.

Jeżeli rok podatkowy pokrywa się z kalendarzowym, terminem dla wejścia od 1 stycznia jest co do zasady koniec stycznia. Właściwy urząd zależy od siedziby spółki, a przy większych przychodach może nim być wyspecjalizowany urząd skarbowy.

Możliwe jest także przejście na estoński CIT w trakcie roku. W takim przypadku na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego rozpoczęcie ryczałtu trzeba zamknąć księgi rachunkowe i sporządzić sprawozdanie finansowe zgodnie z ustawą o rachunkowości. Dotychczasowy rok podatkowy kończy się przed rozpoczęciem opodatkowania ryczałtem.

Jak długo trwa opodatkowanie ryczałtem?

Estoński CIT wybiera się na okres 4 kolejnych lat podatkowych. Jeżeli spółka nie złoży rezygnacji, opodatkowanie zostaje automatycznie przedłużone na następne cztery lata.

Rezygnację można złożyć w deklaracji podatkowej składanej do końca trzeciego miesiąca roku następującego po zakończeniu roku podatkowego. Wyjście z systemu następuje z końcem roku podatkowego, a nie w dowolnym dniu jego trwania.

Co podlega opodatkowaniu estońskim CIT?

Ryczałt obejmuje nie tylko wypłacony zysk. Opodatkowaniu mogą podlegać także świadczenia na rzecz wspólników, wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą oraz operacje ujmowane w księgach w sposób niepozwalający na ustalenie właściwego wyniku.

Podzielony zysk

Podatek powstaje w związku z przeznaczeniem zysku netto do wypłaty wspólnikom albo na pokrycie strat powstałych przed wejściem w estoński CIT. Jeżeli zysk pozostaje w spółce i nie jest rozdysponowany, samo jego wypracowanie nie powoduje powstania klasycznego obowiązku zapłaty ryczałtu.

Ukryte zyski

Ukryte zyski to świadczenia przekazywane wspólnikom, akcjonariuszom, udziałowcom albo podmiotom z nimi powiązanym, które mogą pełnić funkcję zbliżoną do dywidendy.

Przykładami są:

• pożyczki udzielone wspólnikowi lub podmiotowi powiązanemu,
• odsetki, prowizje i opłaty związane z takimi pożyczkami,
• darowizny, prezenty i ofiary,
• wydatki reprezentacyjne,
• zysk przeznaczony na podwyższenie kapitału zakładowego,
• świadczenia na rzecz fundacji prywatnej lub rodzinnej,
• nadwyżka wartości rynkowej transakcji nad ustaloną ceną.

Do tej kategorii mogą zostać zaliczone także określone wydatki związane z samochodami osobowymi, transportem lotniczym lub taborem pływającym, jeżeli składniki te są wykorzystywane częściowo do celów niezwiązanych z działalnością gospodarczą.

Wydatki niezwiązane z działalnością

Opodatkowaniu podlegają wydatki, które nie mają gospodarczego związku z działalnością spółki. Mogą to być między innymi sankcyjne grzywny i kary, odsetki od zaległości podatkowych oraz prywatne wykorzystanie majątku spółki.

Ile wynosi podatek?

Stawka ryczałtu wynosi 10% podstawy opodatkowania dla małych podatników i podatników rozpoczynających działalność oraz 20% dla pozostałych podatników.

Wspólnik otrzymujący dywidendę płaci 19% PIT, ale może pomniejszyć podatek o część podatku zapłaconego przez spółkę. Odliczenie wynosi 90% podatku spółki w przypadku małego podatnika oraz podatnika rozpoczynającego działalność, a 70% w przypadku pozostałych podatników.

W klasycznym CIT łączne opodatkowanie dywidendy wynosi około 26,29% dla małego podatnika i około 34,39% dla pozostałych podatników. Rzeczywiste obciążenie na estońskim CIT zależy również od ukrytych zysków i wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą.

Kiedy trzeba zapłacić podatek?

Termin zapłaty zależy od rodzaju dochodu opodatkowanego ryczałtem. Nie ma miesięcznych zaliczek od samego faktu wypracowania zysku, ale niektóre świadczenia powodują obowiązek zapłaty w następnym miesiącu.

Roczną deklarację CIT-8E wraz z wymaganymi załącznikami składa się elektronicznie do końca trzeciego miesiąca roku podatkowego następującego po roku rozliczanym.

Kiedy można stracić prawo do estońskiego CIT?

Utrata prawa do ryczałtu może nastąpić po rezygnacji, niespełnieniu któregoś z warunków albo zdarzeniu objętym ustawowym katalogiem. Znaczenie ma również sposób prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Prawo do ryczałtu można utracić w szczególności w przypadku:

• złożenia informacji o rezygnacji z opodatkowania,
• naruszenia warunku dotyczącego przychodów, właścicieli lub zatrudnienia,
• prowadzenia ksiąg w sposób uniemożliwiający ustalenie wyniku finansowego netto,
• przejęcia innego podmiotu w wyniku połączenia lub podziału,
• otrzymania nieopodatkowanego ryczałtem przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa w formie aportu,
• przejęcia spółki przez inny podmiot.

Utrata prawa następuje zasadniczo od końca roku podatkowego, w którym doszło do naruszenia. Podatek dotyczący poprzednich lat nie staje się automatycznie należny wyłącznie z powodu utraty prawa. Inaczej może być przy obowiązkach wynikających z korekty wstępnej lub konkretnych zdarzeń restrukturyzacyjnych.

Po utracie prawa ponowny wybór estońskiego CIT jest możliwy nie wcześniej niż po upływie 36 miesięcy następujących po roku, w którym utrata nastąpiła.

Jak sprawdzić gotowość spółki?

Przed złożeniem ZAW-RD warto przygotować dokumenty potwierdzające spełnienie poszczególnych warunków. Szczególnej uwagi wymagają umowy z podmiotami powiązanymi, zatrudnienie oraz planowane wypłaty na rzecz wspólników.

Lista kontrolna przed wyborem estońskiego CIT:

• sprawdź, czy forma prawna spółki znajduje się w ustawowym katalogu,
• przeanalizuj strukturę przychodów z poprzedniego roku,
• zweryfikuj, czy wspólnikami są wyłącznie osoby fizyczne,
• sprawdź, czy spółka nie posiada udziałów ani praw w innych podmiotach,
• ustal status małego podatnika albo podatnika rozpoczynającego działalność,
• przelicz etaty i okres zatrudnienia,
• przeanalizuj wydatki na rzecz wspólników i podmiotów powiązanych,
• ustal właściwy urząd skarbowy i termin złożenia ZAW-RD.

Wybór estońskiego CIT może ograniczyć bieżące obciążenia i uprościć rozliczanie podatku, ale wymaga stałego monitorowania warunków. Szczególnie istotne są zmiany w strukturze właścicielskiej, reorganizacje, sposób korzystania z majątku spółki oraz poziom zatrudnienia.