Tak, rolnik może dostać dotację na firmę w 2026 roku, także jeśli jest ubezpieczony w KRUS. Nie chodzi jednak o dawną premię ARiMR na rozpoczęcie działalności pozarolniczej. Ten program nie jest kontynuowany od 2022 roku. Obecnie najważniejszej ścieżki wsparcia trzeba szukać w naborach organizowanych przez Lokalne Grupy Działania (LGD), zgodnie z lokalną strategią rozwoju.
Jakie ścieżki wsparcia są dostępne?
W pierwszej kolejności trzeba rozróżnić dotację na zwykłą działalność gospodarczą od wsparcia przeznaczonego na przetwórstwo produktów rolnych. To dwa różne cele, z innymi warunkami, dokumentami i instytucjami prowadzącymi nabory.
Rolnik planujący usługi, handel, turystykę czy rzemiosło powinien sprawdzić swoją LGD. Z kolei osoba chcąca produkować żywność lub rozwijać przetwórstwo powinna analizować zasady RHD i odpowiednich interwencji Planu Strategicznego WPR 2023–2027.
| Program | Cel | Instytucja | Dla kogo |
|---|---|---|---|
| Dotacja LGD | Rozpoczęcie lub rozwój działalności pozarolniczej | Lokalna Grupa Działania | Między innymi rolnicy na KRUS, osoby na ZUS i osoby bezrobotne, jeśli spełniają warunki naboru |
| RHD | Sprzedaż własnych produktów rolnych i żywności wytwarzanej z udziałem własnych składników | Właściwe organy sanitarne lub Inspekcja Weterynaryjna, zależnie od rodzaju żywności | Producenci rolni spełniający wymagania dotyczące bezpieczeństwa żywności i rejestracji |
| LEADER | Rozwój lokalny, między innymi agroturystyka, zagrody edukacyjne i gospodarstwa opiekuńcze | LGD w ramach WPR 2023–2027 | Rolnicy, małżonkowie rolników i domownicy małych gospodarstw, zgodnie z warunkami konkretnego naboru |
Dotacja LGD na działalność pozarolniczą może wynosić do 150 000 zł, ale szczegółowy limit zależy od naboru. Wsparcie może pokryć maksymalnie 65% kosztów kwalifikowanych, więc pozostałą część trzeba sfinansować samodzielnie. Pełne wykorzystanie limitu wymaga projektu o wartości około 230 769 zł kosztów kwalifikowanych.
RHD nie oznacza automatycznie założenia firmy. Rolnik może w tej formule sprzedawać własne produkty, ale musi spełnić wymagania dotyczące rejestracji, higieny, znakowania i ewidencji sprzedaży. Przy przetwarzaniu żywności mogą być potrzebne procedury HACCP, a nadzór zależy od rodzaju produktów.
Program LEADER służy między innymi rozwojowi pozarolniczych funkcji gospodarstw. W ramach odpowiedniego naboru może obejmować agroturystykę, zagrodę edukacyjną lub gospodarstwo opiekuńcze. Podawane w dokumentach programowych limity, takie jak do 500 000 zł i do 85% kosztów kwalifikowanych, nie oznaczają, że każda LGD prowadzi nabór na taką kwotę. Decydują lokalna strategia i regulamin konkursu.
Kto może wnioskować o dotację z LGD?
Status rolnika ubezpieczonego w KRUS nie wyklucza udziału w naborze. W wielu lokalnych działaniach mieszkańcy wsi, rolnicy i osoby chcące rozwijać lokalne usługi należą do grup szczególnie istotnych dla strategii LGD. Sam KRUS nie gwarantuje jednak przyznania pieniędzy i nie oznacza, że dotację wypłaca KRUS.
W zależności od zasad konkretnego naboru o wsparcie mogą ubiegać się:
- Rolnicy ubezpieczeni w KRUS – pod warunkiem spełnienia wymagań dotyczących miejsca zamieszkania, działalności i projektu.
- Osoby ubezpieczone w ZUS – w tym niektóre osoby pracujące na etacie lub umowach cywilnoprawnych.
- Osoby bezrobotne – jeżeli ich status i planowana działalność odpowiadają warunkom naboru.
- Osoby, które wcześniej prowadziły firmę – jeśli działalność została formalnie zamknięta przez wymagany okres.
Najczęściej wymagane jest co najmniej 12 miesięcy zameldowania na obszarze objętym daną LGD przed złożeniem wniosku. Wsparcie dotyczy miejscowości liczących do 20 000 mieszkańców, ale ostateczny zakres trzeba sprawdzić w dokumentach właściwej grupy.
Istotna jest także lokalizacja inwestycji. Jeżeli projekt obejmuje lokal, budynek lub inną nieruchomość, musi ona znajdować się na obszarze objętym strategią LGD, a wnioskodawca powinien mieć prawo do dysponowania nią przez wymagany okres.
Wcześniejsza firma nie wyklucza dotacji, ale samo zawieszenie działalności może nie wystarczyć. W wielu naborach wymagane jest całkowite zamknięcie firmy co najmniej 12 miesięcy przed złożeniem wniosku. Zawsze trzeba sprawdzić aktualny regulamin, ponieważ szczegóły mogą się różnić.
Jakie branże może wspierać LGD?
Nie istnieje jedna ogólnopolska lista pomysłów, które każda LGD oceni tak samo. Zakres pomocy wynika z Lokalnej Strategii Rozwoju, czyli dokumentu określającego lokalne cele, preferowane branże i grupy beneficjentów.
W zależności od regionu dodatkowo punktowane mogą być:
- turystyka, agroturystyka i rekreacja,
- usługi potrzebne mieszkańcom,
- rzemiosło i rękodzieło,
- gastronomia wykorzystująca lokalne produkty,
- projekty ekologiczne lub ograniczające zużycie energii,
- przetwarzanie lokalnych produktów rolnych.
Niektóre rodzaje działalności mogą być wyłączone, na przykład określone usługi wspomagające rolnictwo, górnictwo, produkcja metali czy wybrane działalności związane z rafinacją ropy i koksem. Trzeba też sprawdzić właściwy kod PKD, ponieważ ten sam pomysł może pasować do strategii jednej LGD, a nie odpowiadać zasadom innej.
Jak wygląda ubieganie się o dotację?
Najbezpieczniej rozpocząć od analizy lokalnych dokumentów, a nie od pisania uniwersalnego biznesplanu. Proces zwykle przebiega w następującej kolejności:
- Ustal, która LGD obejmuje miejsce zameldowania i planowanej inwestycji.
- Sprawdź Lokalną Strategię Rozwoju, harmonogram naborów i kryteria punktowe.
- Zweryfikuj, czy wnioskodawca, branża i kod PKD spełniają warunki udziału.
- Przygotuj realny biznesplan, budżet, harmonogram oraz uzasadnienie zakupów.
- Złóż wniosek wraz z wymaganymi załącznikami w terminie wskazanym przez LGD.
- Po ocenie i przyznaniu pomocy podpisz umowę, załóż firmę i złóż wniosek o pierwszą transzę.
- Zrealizuj inwestycję zgodnie z zaakceptowanym projektem, zbierz dokumenty i rozlicz wydatki.
- Złóż wniosek o drugą transzę i utrzymuj działalność przez okres wymagany umową.
W przypadku dotacji LGD środki są zwykle wypłacane w dwóch częściach po 50%. Oznacza to, że trzeba zaplanować finansowanie zakupów i bieżącego funkcjonowania firmy także na okres oczekiwania na drugą transzę.
Dotacja jest bezzwrotna tylko wtedy, gdy przedsiębiorca prawidłowo wykona zobowiązania. Wymagane może być prowadzenie działalności przez co najmniej dwa lata od wypłaty drugiej transzy, utrzymanie zakupionego wyposażenia i zakaz zawieszenia lub likwidacji firmy w okresie trwałości projektu.
Na co uważać przed złożeniem wniosku?
Najczęstsze problemy wynikają z przygotowania projektu według starych zasad albo z niedopasowania pomysłu do lokalnej strategii. Przed wysłaniem dokumentów sprawdź:
- czy poprzednia działalność została zamknięta, a nie tylko zawieszona,
- czy minął wymagany okres od zakończenia wcześniejszej firmy,
- czy miejsce zameldowania i lokalizacja inwestycji należą do właściwej LGD,
- czy planowana działalność i kod PKD są zgodne z LSR oraz regulaminem naboru,
- czy budżet nie zawiera zakupów dodanych wyłącznie po to, aby wykorzystać maksymalny limit,
- czy biznesplan opisuje firmę, którą rzeczywiście będzie można prowadzić po otrzymaniu środków.
Nie przygotowuj wniosku według informacji o dawnej premii ARiMR. Wysokości 150 000, 200 000 lub 250 000 zł, wypłata 80% i 20% oraz wymóg utworzenia określonej liczby miejsc pracy dotyczyły wcześniejszego programu. W 2026 roku trzeba analizować aktualny nabór LGD i dokumenty wynikające z WPR 2023–2027.
Co zrobić w pierwszej kolejności?
Rolnik zainteresowany dotacją powinien znaleźć LGD właściwą dla swojej gminy, pobrać jej Lokalną Strategię Rozwoju i sprawdzić aktualny harmonogram naborów. Pomocne zestawienia grup i strategii można znaleźć także na stronie KSOW+. Dopiero po tej weryfikacji warto budować budżet i biznesplan.
Najważniejsza odpowiedź brzmi więc: tak, rolnik może dostać dotację na firmę, ale nie z dawnej premii ARiMR. W 2026 roku trzeba szukać właściwego naboru LGD albo programu dotyczącego konkretnego rodzaju przetwórstwa, RHD lub działalności rozwijanej w ramach LEADER.
Informacje o naborach, limitach i kryteriach mogą zmieniać się zależnie od aktualnych wytycznych oraz lokalnej strategii. Przed złożeniem wniosku sprawdź dokumentację właściwej LGD i aktualne informacje na stronach instytucji publicznych.
